Lo monde de Marcela

Letra a la Marcela Delpastre

Jan dau Melhau

A la cima dau pueg Jaiant, lo 22 d'octobre de 2000

Marcela,

Lo monde vos an maupresada, vòstres vesins, vòstres cosins beleu, - vòstre quite frair... n'aguessatz 'gut un -, los d'en Germont, los de Chambaret, 'quilhs que se'n disen ciutadans, 'quilhs que se'n disen parofians. Lo consol, lo curet, sabe-ieu... De vos fasian mas rire, de per darrier lor man, daus uns còps plena chara.

Plan ne'n sufrigueretz, plan que n'avetz sufrit. Saben-t-ilhs solament çò que vos fagueren sufrir ? Saben-t-ilhs quant de gremas de despiech goleretz, quant de gremas d'esmalit 'chaberen per vos bròulhar los uelhs ?

Ne'n son a se calcular si deven pas vos acordar quauqu'un pretz, lo que còsta, sai pas, 'na genta placa de chap de viá : entre l'avenguda dau 11 dau mes-mòrt de 1918 e la rua dau 8 de mai de 1945, vos vese plan, e sente plan coma vos l-i carraretz. Vòstre nom sus 'na placa, que dise-ieu ? doas ! Mas que tròban pas quauqua viá sens eissuda que lor mainatge la segonda !... Non, auretz vòstras doas placas, pas tant per vos, segur, coma per ilhs, ensaiar de 'trapar quauqu'un pauc de la glòria que vos senten venir de bon probable, e de tot biais, per lo cas, òm sap jamai : som pro passats bon ras de son temps de vita, que la mancam pas dins son eternitat !

N'avetz sufrit, n'avetz purat, mai n'avetz rit. Ne'n risserem ensems, mai que d'un còp, ne'n faguerem velhada, chalia be se'n parar, se'n gardar, se'n garir. Ente setz aura, de quau biais zo prenhetz, ne'n podetz pas gaire mau.

Mas sabetz, de vos, podian mas far ne'n rire, que vesian mas vòstras vachas que boitavan - amai ne'n siguessatz malauda -, vos vesian levar a de l'oras que son de bona prangiera - amai vos jaiessetz belament fin de lunada, dau temps que ilhs dreibian lo prumier uelh -. E que vos aguessan damandat, aitau per dire mai que per saubre : "Que fas de brave ?" e que per lor governa, lor aguessatz respondut : "Escrisse", aurian pas compres. Podian pas comprener. Comprenian pas. Jamai comprengueren. Tot çò que fasian, ilhs, zo sabiatz, podiatz ne'n parlar mai l-i tener vòstre reng - amai zo faguessatz de maubiais a lor edeia -, eratz de plan-pè dins çò qu'eran, res vos eschapava de ilhs. Mas ilhs de vos ? Escrisse. Escriure ? Òm z'apren a l'escòla per... far de las letras. Escriure 'na letra... òm a pas tant dins sa vita de païsan de letras a escriure ! E aura emb lo telefòne ! Negresir los voides de quauqu'un formulari de la Mutualitat, de la fuelha de talhas, far quauqua damanda de çò que - zo vos an dich - l-i avetz drech - amai ne'n aguessatz p'unpiau mestier -, òc, de temps qu'autre zo chau far, chau escriure. Mas après ? Escriure. Lo diable t'escrissa ! Que vòles, que pòdes tant escriure ?

Auriatz fach 'n autre trabalh, per viure vòle dire, seriatz pas estada lo païsan qu'eran, vos aurian pas tant maucompresa, que tot de vos lor auria eschapat, seriatz estada franc estrangiera. Mas escotissonar a la mesma caissa per ne'n tochar los mesmas drechs, vos esmalir parier 'près lo mesma 'pelador, passar las mesmas nuechs d'esperar lo mesma vedelatge, aver la pareissença daus òmes emb vòstras malinas e vòstre beret, de las femnas emb vòstre davantau de nilon flurit, los semblar a l-i se trompar e lor jugar 'queu torn d'esser tant lonh de ilhs, perque au fons de la nuech, 'laidonc que lo ronflar los ten a plena gòrja, fasetz segre daus mots que son de deguna neciera sociala - 'quò ne'n es d'alhors pas l'ora ! - que son mas - coma zo dire autrament ? - de leser, de plaser (mai parlas d'un plaser, tu !), podian mas ne'n far frissadis d'espatla, o be tot ne'n rire, coma lo monde de bon eime risen daus necius, coma los vielhs risen daus mainatges.

D'aquilhs mots de fons de nuech, n'aguessatz enguera chausit los que l-i se podian tornar coneisser, d'aquilhs bons petits mots que disen mas çò qu'an de dire, amai zo dissessan pas a mancar de res, aurian pensat mai dich : Parla per n'autres, ditz çò que n'autres diriam, çò que podriam dire, qu'escriguessam, mai si zo ditz mielhs que zo diram jamai... Mas que los mots que ne'n desraijavatz, de vòstre fons de nuech que lor era mas de petit raive, los 'navatz querre tròp priond, e lambavan tròp naut, tròp lonh, ente vos podian pas segre, vos tornar trobar, ente se serian perduts.

Aura que l-i setz pasmai, vòlen be far coma si de res n'era, coma si de res n'era estat, los mai fadurlauds, zo veiretz, se balharan d'aers per dire dos tres mots sus vos o mielhs, d'un geste de la man, eschivar de los dire, coma si quauqua res, a lor endedins, avia totparier compres qu'avetz plan meritat 'queu silenci de respiech e de reparacion.

Marcela, mas ieu, quoras vos podrai-ieu legir sens 'quelas gremas dins ma gòrja ?

Lenga e país d'òc, n°52, page 169 (09/2012)
Lenga e país d'òc - Letra a la Marcela Delpastre