Lo monde de Marcela

Un monde en se

Gilles Dasas

Chambaret

Daus uns còps fasèm aitau aicí : començam per la fin per parlar de quauqu'un qu' "a 'chabat de sufrir1". 'Quò èra lo mes de belhier, en 98, el cementeri d'a Chambaret. Aquí 'semblats mas pas tan boeirats, òm vesiá los vielhs del país, los piaus blancs, la calòta a la man, e 'quieus que s'èran desplaçats del Felibritge, de l'IEO, del Miègjorn e d'endacòm mai. Aviàn fach lo voiatge per venir a l'enterrament. Ives Roqueta èra 'quí que visava, 'puiat sur la barrièra de fer d'una tomba, e sa femna dissèt lo "Je vous salue Marie" emb las femnas d'a Chambaret los pès dins la terra freschament 'chavada de la lèia del caveu drubèrt de la paubra Marcela Delpastre.

Lo cementèri2

Queu jorn, lo jorn qu'aurai lo temps, me segretz pas per pas d'aicí a l'egleisa,
e pas per pas sus lo chamin. Me pausaretz darrier 'na gòrça. Un tect d'argiu per m'acialar,
de tufe, de gravas, mai de terra. Quatre peiras per m'aturar. Un liech de pòsts...3
mon liech lai m'espera tras la pòrta entre l'autras tombas4.

Un pauc avant dins 'na plena egleisa de monde e ben freida, èrem 'quí sitats, òm vesiá Miquèla Stenta, Robèrt Jaudon e d'autres. Auviguèrem la corala ent' aviá chantat Mademoiselle Delpastre, puèi 'chabèrem de nos marfondre quand Jan dau Melhau començet de credar la pregiera daus mòrts5.

Tot èra 'quí : los Chambarets, los escrivans, las doas lengas, la terra, la mòrt, lo cristianisme. En 'visant un pauc per costat òm vesiá devers lo mont Cens.

En Germont

En Germont, quo es lonh de tot. Dau borg, de l'aiga, mai de la peira. Era pas 'cepte çai far bastir6.

En Germont, un estiu, quauquas annadas avant la fin, Marcela Delpastre veniá de far sas comissions a Chambaret. Son autò èra normala, d'un modèl corrent, quo èra 'na Renault pas tan vielha. Se 'restet de surtir sa besonha per nos parlar. Nos vouguèt far veire sas flors davant la pòrta, de tant n'èra contenta ; saber s'aquò èran daus lirs7 o pas ? Portava sos afars dins un cajòt o belheu un grand carton e deviá aver son cabàs el bras coma las femnas d'aicí. Las charrierras, semblavan 'quelas de tots los vialatges de chas nos. Mai èran pas ben salas, lai i aviá gaire de bosadas :

Aura lo quite monde que barran lor bestiau l'ivern, lo metan dins los prats a la prima tanleu que lo temps es doç e que pòt 'massar sa vita.8

Un pauc pus bas, a gaucha, òm vesiá lo bastit, e per 'na pòrta a meitat druberta, lo nas del Pony, d'un roge un pauc usat. Nos faguèt rentrar, la cosina èra coma 'quelas del país, lai aviá çò que chaliá per se servir9, se vesiá pas de diferénça granda emb d'autras vielhas maisons. Avèm batalhat un moment, en francés quasi tot lo temps : la proprietat èra 'fermada a de vesins d'un autre vilatge, e dissèt que de mond èran venguts demorar de l'autre costat del Germont, e qu'èran pas tan plasents. Defòra òm n'auviá degun. 'Quò èra desjà lo començament de la fin del vialatge.

Bilinguisme

Quauquas annadas avant, 'quò èra per 'na jornada Lemouzi, après dinnar, quand la taulada aguèt chantat "la coupo", d'autres se lancèron a ne'n chantar v'una o a dire quauquas nhòrlas. E las gents li demandèron de chantar. Ela voliá pas tròp, puèi se virèt devers doas femnas que coneissiá, benlèu Marcela Patier e 'n'autra, e lor dissèt de ne chantar una ben vièlha. Chausiguèron, e... quò siguèt en francés, mas emb 'quelas sonoritats lemosinas minoras de dins los temps ; a un moment Marcela Delpastre lor aidèt. E òm i tornèt demandar de dire o de chantar quauqua res. 'Quo es aquí qu'ela respondèt, en prenent son temps, per 'na frasa coma las sabiá far, ente dissèt "Ieu que n'ai pas de cigaaala" emb d'aquel "a" long qu'aviá son piau d'ironia.

Zo far, zo veire, s'escrire

L'escrire

Voudriam aura donar 'na lectura transversala de quauquas partidas de l'òbra qu'eschapèsse a las categorias tipologicas abitualas que trian los tèxtes per genres : poesia, contes, etnologia, autòbiografia. Amariam far veire la manièra qu'aviá Marcela Delpastre de sentir lo monde.

Alaidonc, per tant importanta que siaja, parlarem pas de la poesia tala que, coma se podiá èsser separada de la resta : nos sembla que lo trabalh poetic es dins l'òbra tota entiera. Aitau vaudriá mielhs parlar de l'escrire. 'Quo es 'n'activitat permanenta. 'Quò ne 'restava pas, e Melhau ditz que s'ela n'escriviá pas d'una jornada, 'quò 'nava pas10.

Dins 'quela escritura totala, chau tener lo craion e lo "carnet" tots los jorns coma òm ten la proprietat : i a pas de separacion entre lo bigòs e l'estilò, lo far e lo dire, lo sentir e l'escrire, la practica e l'estetica, lo trabalh de païsan e l'òbra de l'escrivan ; e 'quò ne 'chaba jamai juscante el darrier jorn.

Los temps de l'ieu

Aquela escritura es tot per lo còp 'na memòria de çò que òm fai aura e aquí, coma de çò que s'es agut fach. Aitau la representacion del temps que passa, (e del temps que fai) balha un ritme quasi ciclic a l'òbra emb' lo retorn daus tèmas.

Adonc 'quela escritura tan personala, a segur 'na dimension collectiva, tant dins la poesia coma dins los autres genres, contes, provèrbis11, sovenirs, etnografia12, botanica, zoologia, mas n'es pas solament question d'escrire çò qu'un viu, ni de viure çò qu'un marca sur lo papièr, o de regardar trabalhar lh'autres, o de saber se fasèm ben coma chau, chau tanben portar l'èsser-se de tots los jorns e mai de las festas13, per se e en plen mitan de lh'autres, e per lh'autres, e zo notar tot. Aitau podriam beleu parlar d'una poetica de l'etnologia, 'n'etnografia poetica ente lo "ieu" de l'escrivan es dedins, defòra, sol, emb lh'autres, e endacòm mai, dins quel temps e dins 'n'autre temps ; dins la realitat e dins lo "non-res", o dins "l'infinit".

N'avia passat 'na brava, que la chabra corria darrier ieu, lo chen darrier la chabra. Ieu que n'avia tant paur de la chabra. D'en nòstre coderc quand la vesia debas darrier lo plais en lo coderc daus vesins, la bona bestia m'avisava emb daus uèlhs que lai vesia, ieu - que lai vesia res. 'Quò lusissia - 'quo era negre - òm podia pas dire que 'quo era priond - d'en contrari, 'quò n'avia pas de fons. 'Quò podia èsser lo non-res. 'Quò podia èsser l'infinit. 'Quilhs mots per ieu volian res dire - avia pas tres ans. Mas zo sentia coma si 'quò m'avia golat.
Los uèlhs daus chavaus, n'era parier quand los 'visave de près. [...] 'Quo era 'quilhs uelhs que m'apelavan e que me rebutissian coma 'na aiga, coma 'n estanh, la mar. La quita sauma de la Genilh, emb son aer de rire, son aer de res [...] los uèlhs de la sauma, son nas, son faus-rire, me sembla d'enguera que los podria maniar... los maniarai pas podetz creire, emb mos petits dets. Levarai pas mon petit braç.

Beucòp pus tard, quand veguei de près de las oelhas, trobei dins lors uelhs quauqua res de parier. [...] e 'quilhs uelhs d'aiga tala que ne'n demòra en los gaulhiers sus la grava après 'n auratge, lai trobave quauqua res mai que lo non-res, quo era pusleu lo quasi-res - lo quasi-res e, en francés, le dérisoire, un mot que sabia pas d'enguera - tant efredable, pus triste e rare que lo non-res.14

Un univers concentric : l'organizacion de l'espaci dins l'univers de Marcela Delpastre

Maugrat lo dangier de simplificacion avem essaiat de destriar e de formalizar quauques elements qu'estructuran l'espaci.

El centre del Germont i a un prumier redond : la maison, e el centre de la maison i a ela dins la cosina davant la caira, e al mitan de la caira15, la peira fogiera16. 'Quo es aquí lo mitan de tot. Dins lo DVD òm vei "lo Mémé" que pòrta lo boesc e que bòta 'n'estelon dins lo fuec, e ela que li comanda : "Aurias ben pogut 'dobar 'queu d'aquí".

La caira, en mai del chaufatge e del dinnar, 'quo es lo començament de la vita. A la naissença d'un petit, òm lo botava pas prumièr dins lo brèç, mas òm lo presentava tres jorns davant lo fuèc, dins lo cruvel pausat sur l'archabanc plen de sau :

Lo coijarem dins lo cruvel perque siaja fin e bel.17

Lorsque, plus tard, les dents de lait commencent à tomber, l'enfant ne manque pas de les recueillir et de les placer darrier la peira fogiera - derrière la pierre du foyer, afin qu'elles repoussent belles et vigoureuses.18

La caira 'quò siguèt tanben l'endrech ente ela aprenguèt lo dessenh emb daus bocins de charbon sus la peira fogieira19 a costat de la Mairina que fasiá las crespas : "Tira-te dau lanç de mon paelon".20

Dins lo mitan de la cosina i a la taula e dessús, estachat 'près los traus, lo rastèl per ariar las tortas. En sautant i a la passada per 'nar dins la sala a minjar "'quela glòria21" emb son "fonògraf", e las chambras d'ente ela auviá quasi tot de la maison quand petita, èra malauda e que la Mairina parlava tota sola dins sa chambra.

Lo segond redond 'quo es 'quel daus petits enfants e de las polas, ente pòdon 'nar sens los perdre daus uèlhs : lo bassuèlh, lo davant de pòrta, la charriera, los estables, l'escura, la forniau, puèi lo vargier, los cortils daus ganhons, los dos codercs, l'apier (e dins los temps, un pauc pus lonh la chanabau). 'Quo es dins 'quel redond qu'ela jugava emb "los petits" vesins.

Lo tresesme redond 'quo es lo vialatge : chas lh'autres, lors bastiments, lor bestiau. Un vilatge lemosin 'quo es sovent res mas dos, tres o quatre fuècs, emb de vesins bons o desavenhes (chas Chastanet, chas Bolaud, e chas d'autres). Los enfants un pauc pus bels lai corron e los chens ne'n fan lo torn. Un còp la chena aviá panat "lo chantau" en la maison e lo ne'n menava per las charrieras.

Lo quatresme redond 'quo es 'quel de la proprietat : los prats que chau levadar, ne'n rastelar las fuelhas e los pelons l'ivern per i poder sejar, puèi i tochar las vachas dos còps per jorn en estiu ; los champs per far venir lo blat, lo blat negre, lo froment, la farrucha, las trufas, las racinas, las rabas, los cadalhats ; los bòscs, los puègs, las brugieras, las boijas. Tot aquelas parcèlas se tòcan pas, son boiradas emb quelas daus vesins.

Lo cinquesme redond, se pòt dessenhar del pus naut del domèni, 'quo es çò que òm 'viesa tot lo torn. Lo costat de la Corresa, el fons las Monedieras, davant Trenhat e Au Lonzac. Jos los uelhs, Jornhat, La Farja, La Pòrta, e debas Chambaret e Sodena. Lo costat de la 'nauta Vinhana, devers Surdòs e l'escòla, Lo Pueg Gerjan, e pus lonh, Sent-Geri La Crosilha per las fieras. Del costat d'en naut lo Mont Cens, e darrier lo començament del Plateu de Miuvachas. Totas las limitas se veson pas, mas n'i a una qu'avant s'auviá los jorns que i aviá pas de vent e que la Vesera brusissiá :

S'auvia laidonc en lo silenci un bruch d'aigas, un rotlament, tal au lonh, 'na tempesta, un flume esmaliciat, aquí creiriatz darrier lo pueg - 'quo era lo saut de la Viròla. Lai an fach aura un barratge. S'auve res pus.22

Lo sieisesma redond es cosmic, 'quo es lo cial e las estialas, los vents, los nuages, lo solelh, la luna, la plueja, la neu. Aquel balha lo ritme de las jornadas e de l'annada per far son trabalh e per las festas, òm i pòt legir lo temps que farà en se raportant aus proverbis.

Quand la luna chabròla, la terra es mòla.23

Lo darrièr redond, se vei pas aitau, 'quo es pas talament n'estenduda de país, o d'estialas, 'quò seriá pustòt un temps long de l'òme sus sa terra, un cicle : 'na lonja durada que Marcela Delpatre pensa qu'arriba a la 'chabacion, que seriá quasi 'chabat se i aviá pas la memòria d'aquieus que se rapèlan, e per ela z'escrire.

Tot aqueus redonds fan n'espeça de cosmogonia, que dòna del sens el trabalh, a la vita, a la mòrt : "L'eternitat es 'qui barrada coma un uòu, coma un uòu en sa caleta24" e 'quò seriá b'assatz pro de s'estudiar aitau coma un mond pagan. Mas se nos 'restaviam 'quí, a 'quela significacion,

Ieu que sui Dieu ! - çò-ditz la terra en s'espetar de rire, en redolar sus l'esquina coma n'òme sadol,

Qui s'esbracia e qui s'esbardòla e qui se clama Dieu sens saber çò que ditz,25 mancariam la dimension metafisica de l'univers :

Dieu qui se ten de l'eternitat, e que l'eternitat lo pòrta - e qui pòrta l'eternitat - Dieu pòt 'visar dedins, defòra, lo fuèc mai la pouvera, la peira, l'aer dau temps26.

Dins 'quel monde concentric Marcela Delpastre deguèt far sa trauchada :

Chau ben que passe27.

Quo es pas 'cepte trauchar" per la charn e l'arma sur lo chamin de l'eternitat.

Los passatges

Alaidonc ela chercha daus passatges per 'nar d'un cercle a l'autre e laissar passar la vita, la fe, l'eime lemosin. Los cinc prumièrs redonds se trauchan per de las vias ben vielhas que las rotas d'aura segon pas totjorn. Òm tròba son chamin emb de las bòlas geograficas, o d'autres signes que se veson de pas tant lonh : aquí 'na crotz, alai un crosament, 'na font, n'aubre o quauqua res mai.

Chau saber que, chas Nhanhàs, quo es ensus darrier las Quarivas, au crosament dau chamin qu'anava dau Pueg Gerjan au Mont-Cens, o de Lemòtges a Clarmont, en passant per las cimas daus puegs, e d'aqueu que vai de Sodena a Combada, o se voletz de Vesera a Vinhana de Leira a Dordonha. Un país perdut devers lo cuòl dau Saumant, lonh de tot, sole coma es pas de creire.28

Per trobar lo passatge, en mai, ela se sierv d'operators cosmiques que fan passar tanben d'un cercle a l'autre coma las grandas linhas, las vias d'orientacion dessenhadas sus "la carte mythique de la région du mont Gargan29" e que son centre 'quo es lo Germont, pas ben lonh del crosament del Saumant. Sus 'quela carta podèm veire que lo solelh del solstici d'ivern se lèva sur la peira de ponton, (lo dolmen d'a Treinhat) e que se coeija a la Font-Faure de Masseret ; en estiu se lèva sur lo Mont-Cens e se coeija sur lo pueg Gerjan. Lo nòrd es drech sus Senta-Anna e lo miegjorn sus Senta-Radegonda.

I a enquera d'operators fisics qu'an 'na valor practica tant coma chamanica, coma lo baston per se parar del bestiau coma daus sortiers, lo baston de liech30, l'agulhada31, la còrda per estachar a las fieras.

E d'enguera que fasetz vòstras 'gulhadas de çò que voldretz, que las copetz quoras que sia, drechas o cortas, lenas o rufas, 'fisonadas o ben non, prendretz garda de pas las perdre. Que, si d'abitud 'quo es astruc de trobar un baston, 'quo es maujauvent de perdre lo seu. Si laissatz vòstra agulhada per los chamins, i a pro que passe un sortier, que la vos 'masse, e n'emportara tot lo profiech de vòstre estable si pas tot aqueu de la maison, res n'aniria jamai per vòstre bestiau, tant gente que sia. N'es parier coma de la còrda qu'amenatz vòstre bestiau, la perdetz pas e quand vendetz, sovenetz-vos que vendetz pas la còrda. La laissetz pas entre las mans de vòstre merchand, que vos auria tot mas que zo vuelha .32

I a d'operators sacrats qu'an 'na foncion de mediator emb lo subrenaturau : l'aiga beneita, las crotz, las fonts que garisson (Senta Raigonda33), las chapelas34.

Daus uns còps i a d'operators de domènis diferents que se conjugan coma lo varrolh de la chapela del Mont Cens, (que chau maniar per se maridar), o lo chanabon :

Avia pas de chanabon35 jos los pès. N'avia vist un còp. Quauqu'un, beleu la mair Tresà, ne'n avia portat a nòstras femnas, en lor conselhar de ne'n metre darrier la pòrta en l'estable, emb de l'aiga beneita. D'aquela maniera, los sortiers lai podrian quitament pas entrar, sens parlar de far lors meschancetats. 'Quo es verai, nòstras femnas mancavan pas de getar l'aiga beneita sus la primiera jarba36, sus la primiera forchada de fen, en l'escura... E lo chanabon, perque pas ? L'agulhada de faugiera bastarda avia las mesmas vertuts, la nosilhera, lo bois beneisit... Pertant eran 'quí, qui 'visava, qui se demandavan... pas tant beleu, si 'quò faria quauqua res, mas d'aqueu boiradis...Totparier de boirar aitau l'aiga beneita tota crestiana, e lo chanabon tot pagan, i avia quauqua res qu'era beleu un pechat. Un sacrilegi. Tota faiçon 'quò fasia calcular.37

I a enfin d'operators linguistics e estilistics que siervon dins las doas lengas que rassemblan los brijons de la memòria, per 'nar d'un cercle a l'autre : la metonimia, l'enumeracion e l'expansion. Tot aquò fai de destorns, mas 'quo es sovent 'quelas figuras d'estile que tenon las frasas, los paragrafs, las pajas, los libres e beleu l'òbra. Se òm fai pas 'tencion, òm podriá creire que l'escritura vai d'aquí-alai. Mas Marcela Delpastre a mestier de far aitau per çò que dins 'quel monde tot se tòca e tot se ten coma los dets de la man38. Dins l'escritura autòbiografica 'quò vai enquera mai lonh, lo teissut del tèxte es sovent fach de racontes concentrics que se tenon l'un dins l'autre.

L'autòbus e las metonimias del Pissa-Chen

Donam 'quí 'n'exemple d'aqueus darriers operators. La descripcion de l'autòbus dins Las Vias priondas de la memòria comença per lo sovenir de la practica grafica :

Prenia l'ardesa mai lo craion39.

'Na prumera metonimia fai passar d'una activitat a l'autra :

Pusleu qu'escriure, dessenhave - per cas 'na autòmobila e pus sovent n'autòbus.

Puèi, passam del sovenir de l'activitat de representacion pel dessenh el sovenir del vrai object representat que rotla jos Germont.

Dau tandis que l'autòbus, d'en la Boige davant los estables, li auria vist per cas son esquina rossa en los tornants, d'en Combadarriera.

Puèi per de petits empeutatges metonimiques seguèm la rota "darrier los pinhs daus Pradenauts", e aitau avèm visitat lo debàs de la proprietat d'en Germont.

Aprèp 'na ruptura temporala "E, un jorn", ela lai montèt "en l'autòbus" (p. 122), mas chau esperar la paja 123 per saber, emb 'na espèça d'incisa "Oblide pas l'autòbus" coma 'quo es dedins : "Me fagueran 'setar sus un petit seti, tota sola darrier lo conductor". Aitau i a 'na interrupcion de la valor de 'na paja entre la frasa de la montada dins l'autòbus (p. 122), e la descripcion del punt de vista interne de "Tot aqueu monde ! Los uns drechs, l'autres 'setats", (p. 123). Aquela interrupcion del raconte vai servir, a far 'restar l'autòbus "en Pissachen". Alòrs comença 'na digression sus l'istoric "quo era mon grand qu'avia chausit lo nom" del "paneu rosseu, don de Dunlop, onte era escrich Les Fayes en grandas letras". Puèi per 'na metonimia panoramica, legissèm l'enumeracion de tots los "vialatges alentorns" servits per 'quel arrest : "Belagarda, las Vaissas, las Flenors, e tota la combada de las Bordarias d'aiciant'a Bonat sens oblidar en Germont." Aitau sem passats del redond (n° 1) de la maison per lo dessenh, el redond (n° 2) "los estables", puei el redond de la proprietat "la Boige" (n° 4), e enfin el redond (n° 5) de la "carte mythique de la région du Mont-Gargan" juscante l'orizont de "Chasteuneu".

La fiera de las Cereisas

Mas l'autòbus era tanben un pre-tèxte per embraïar 'na autra expansion, per escrire 'n autre sovenir :

E un jorn, lai montei, en l'autòbus. Pas per 'nar a Chasteuneu, mas per davalar a la fiera de las Cireisas, lo onze de junh a Chambaret.

Adonc lo raconte d'aquela "balada" vai esperar, ilh maitot, l'episòdi del Pissa-Chen contengut dins 'quel de l'autòbus, per poder començar (p. 123).

E lo raconte de la balada de Chambaret fará passar a la balada d'a Trenhat en parlar del "manège". E coma la balada d'a Trenhat se ten sur la plaça "Lachaud", passam puèi a l'afar "d'aquela dama Lafarja". Lachaud mena a un autre avocat de l'afar "qu'era un pauc parent de ma reir-granda". Mas tot d'un còp lo fiau de la memòria manca se cassar : "Ai quitament oblidat lo nom" (de l'avocat). Aquò ven barrar totas las expansions d'una brancha de memòria, los prumiers dessenhs, l'autòbus, lo paneu del Pissa-Chen, las baladas d'a Chambaret e d'a Trenhat emb l'estatua de Lachaud. Aquí se 'resta l'autòbiografia per çò que 'quò remonta a de sovenirs d'avant la naissença que siguèron solament auvits. Alaidonc l'istòria reala de l'avocat rencontra la memòria e los mites de la familha, e çò que s'es perdut dins la transmission orala :

Çò que se 'n contava chas nos, n'ai oblidat, e rencure ben de z'aver oblidat, que quo era coma un conte.40

Lo rodet sembla blocat, lo tèxte laissa 'na linha voida. Òm podriá creire a 'na ellipsi, tant vau dire 'na copura, seguda e renforçada per un retorn d'alinea. Mas per 'na interjeccion : "Ten parlavan d'una dròlla, la Charlót tan genta", lo tèxte se tòrna lançar, emb per sol embraiaire la tresesma persona del plural "parlavan" (del novel paragraf) que fai lo liam (familial) emb "çò que se contava chas nos" (de l'ancian paragraf).

Trobar La trauchada

Dins 'quela vita d'escritura trobam de temas, de sovenirs, de proverbis, e de mites iteratius. De mai l'òbra avança e madura, de mai de las chausas tòrnan dins las doas lengas, jos diferents genres. Mas 'quel monde que se'n vai se vòu pas laissar domdar per lo craion que mena un trabalh de totalizacion impossibla. 'Laidonc zo chau tornar notar autrament. Pertant la trauchada se fai, la transmision orala es poetizada per l'escrit ; lo "ieu" de l'escrivan zo marca sens se 'restar de tener lo ben daus reires.

(1) A Serge Laval del Mazeu Freg qu'avem enterrat a Chambaret après Nadau, a 59 ans ; ilh tanben ne'n sabia tant mas z'escriguèt pas.

(2) "Los amics", Paraulas per questa terra, "Lo Lebraubre" n°21, p.34, 1995.

(3) Lemouzi, n° 66, Contes populaires du Limousin, p.97, 1978.

(4) idem, p.103

(5) Las vias priondas de la memòria p.214.

(6) "De davant se vesia subretot 'na especia nauta, a la flor palla un pauc frisada.", Marcela Delpastre, Los Lirs ; "Avetz 'quí sa darriera paja, escricha debuta de belier" disset Jan dau Melhau dins "Lo Leberaubre", n° 23/24, p.50, 1999.

(7) Bestiari Lemosin, las Edicions dau Chamin de sent Jaume, 2003, p.232.

(8) "Chas nos fasiam 'dobar la maison. Chauguet far un evier, que la bassua era petita, negra, e de peiras quitament pas platas.", Las vias priondas de la memòria pp.207-208.

(9) "A fleur de vie", DVD de Patrick Cazals, Les films du Horla.

(10) "Contes e Proverbis d'en quauqu'un temps", Lemouzi, n° 50, avril 1974.

(11) Rapelam que las doas prumieras partidas Des trois passages en Limousin siguèron d'abòrd publijadas en 1966 dins la revuda de la Société ethnographique du Limousin et de la Marche ente trabalhava Maurice Robert.

(12) "Le Tombeau des Ancêtres : le quinze-août", Lemouzi, n° 112, octobre 1989.

(13) Las vias priondas de la memòria, Racontes, IEO Ostal del libre, 1996, p. 209-210.

(14) Dans à "A fleur de vie", DVD de Patrick Cazals, Les films du Horla, òm vei lo dedins de la cosina..

(15) Per 'na descripcion de las peiras fogieras, cf. Las vias priondas de la memòria, pp. 132-133.

(16) Des trois passages en Limousin, ed. Lo Chamin de sent Jaume, p.19

(17) idem, pp.31-32.

(18) Las vias priondas, pp. 130-132 .

(19) idem p. 132.

(20) Las vias priondas, pp .238-239.

(21) Las vias priondas p.191. (Lo barratge 'quò es 'quel de Viam, lo país que l'escrivan Richard Millet apela "Siom".)

(22) Contes e Proverbis d'en quauqu'un temps, Lemouzi n° 50, avril 1974.

(23) La Trauchada, p.2, ed. Lo Chamin de sent Jaume, 1989.

(24) "Lo Pechat de la terra", Paraula per questa terra, "Lo Leberaubre" n°21, p.41.

(25) La Trauchada, p.3.

(26) La Trauchada, p.3.

(27) Las Vias Priondas, p.9.

(28) Carte insérée dans Contes populaires du Limousin. Lemouzi n°66 e que se vei dins lo DVD.

(29) "A la prima om auvia las ranas. [...]Me disian : prend ton baston de liech, e bòrra jos los liechs, passa-lo jos tots los liechs. As mas de dire : ranasons, ranasons...Prenetz mas rascasons...'Quo es lo pus jòune de la maison que deu far 'quò. Ieu zo fasia. Que 'quo chaçava tota la miseria, totas las malaudias... zo disian...", Las Vias Priondas, p. 181.

(30) "Per laborar [...]'Quela agulhada, fòrta e lonja, avia n'afission d'un costat per far 'nar lo bestiau, e l'ansi, 'na petita pala plata de l'autre per curar lo sòc quand las glevas o la terra lo charjavan".Bestiari Lemosin, p. 137.

(31) idem p. 144.

(32) "L'aiga d'a senta-Raigonda", Contes populaires du Limousin p.106.

(33) Per Sent Dolcet e Sent Nicolau, veire los extraits de Marcela Delpastre (pp 108-109, e 121-123), e los articles de Robert Joudoux sur Chambaret (pp. 104-140), dins Lemouzi, n°200, 4e trim. 2011.

(34) Lo chanabon 'quò es lo grun de la charbe (o la chambe : le chanvre en français) ; cf La charbe, "Lo Leberaubre" n° 23/24, 1999. Veire tanben nòstre comentari d'aquel tèxte dins "ethnologèmes limousins : de l'utilité du chanvre selon Marcelle Delpastre : La charbe", in Le rayonnement de la civilisation occitane à l'aube d'un nouveau millénaire. VIe Congrès International de l'Association Internationale d'Études Occitanes, 12-19 septembre 1999, Actes réunis et édités par Georg Kremnitz, Barbara Czernilowsky, Peter Cichon, Robert Tanzmeister, Wien, Edition Praesens, 2001.

(35) Veire tanben Lemouzi, n°112, "Le tombeau des ancêtres", p.19, "Le quinze-août" : "Or l'importance religieuse de la moisson est encore attestée de nos jours par l'aspersion d'eau bénite que l'on pratique sur l'emplacement du gerbier."

(36) Las vias priondas p. 493.

(37) "Laus de la man", Saumes Pagans, ed dau Chamin de sent Jaume, 1999.

(38) p.121

(39) p.125.

(40) Extraits de l'article paru dans le numéro 154 de Lemouzi, en avril 2000.

Lenga e país d'òc, n°52, page 135 (09/2012)
Lenga e país d'òc - Un monde en se