Estudis

Ensenhar l'istòria occitana ?

Philippe Martel, CNRS

Lo ponch d'interrogacion, aicí, es pas brica retoric. La question se pausa vertadièrament. Per o dire clarament, dins l'estat actual de l'ensenhament de l'istòria en França, i a pas cap de plaça per l'istòria particulara de l'espaci occitan. Per una istòria de França, òc, segur. Per una istòria estrechament locala, aplicacion particulara de fenomèns mai globals, benlèu, mas a dòsi omeopatica. Per çò qu'es de construire en objècte d'investigacion e d'ensenhament una "Occitània" que pesariá lo terç del territòri francés, non. Ne sèm aquí.

Çò que nos cal assajar d'explicar ara, es perqué ne sèm aquí - valent a dire quinas rasons - pas soncament epistemologicas - fan de l'istòria occitana un impensable en França. E es tanben, sobretot benlèu, çò que deu o pòt estre aquel raconte als enfants d'Occitània e d'endacòm mai, de l'istòria d'aquel improbable e introbable país.

Las beutats de l'istòria oficiala. L'exemple francés

L'ensenhament de l'istòria a l'escòla es pas fach prioritàriament per far somiar los enfants, o lor semondre la dòsi d'exotisme indispensabla. Es pas fach tanpauc per lor ajudar a comprene lo passat, e l'encadenament de las causas e dels efèctes que, pauc a cha pauc, permet d'explicar una part dels traches distinctius de l'epòca ont vivon. Sciéncia, l'istòria o es sensa dobte, mas es pas aquela dimension que ne fa despuèi tant de temps (e quitament abans que venguèsse efectivament scientifica) una part importanta de l'educacion. En realitat aquel ensenhament es fach essencialament per far integrar un cèrt nombre d'amiras : eveniments, personatges positius o non, etc. que dessenharàn los bescontorns d'una aventura collectiva ; la de l'Estat-Nacion que ne fan partida los escolans.

Tant val dire que lo ròtle de l'istòria dins la difusion de l'ideologia nacionala e son acceptacion en prigondor per la societat es fondamental.

Tant val dire tanben que lo raconte de l'istòria nacionala implica un biais particular de presentar los faches, per fin de los inserir dins una visada teleologica clara : cal que siá lineari e que son abotiment logic siá l'existéncia, ara e aquí, de l'Estat tal coma lo conoisson los escolans, aital justificat e aureolat del quite passat que n'es lo perlongament logic. Las quitas desfachas, guèrras civilas, catastròfas divèrsas que cabon indefugiblament dins lo debanar del raconte cal qu'agan lor plaça, que servigan de leiçon. Partent d'aquí, cal pas esperar d'aquel ensenhament que faga una plaça a l'istòria pròpria dels "pòbles" diverses que cabon dins las frontièras de l'Estat : i pòt aver pas qu'un pòble, lo Pòble.

Cada Estat, a comptar del moment que bota en plaça un sistèma d'ensenhament public, bastís - o fa bastir per los istorians que lo servon - un raconte aital. Marc Ferro a passat temps escriguèt un libre sus aquel sicut Cossí racontan l'istòria als mainatges1. La legida n'es saborosa, e atristanta a l'un còp.

Istòria o faula ?

França escapa pas a la règla - es quitament pas impossible que siá estada la primièra a l'aplicar. Çò que pòt paréisser normal se se pensa que tot comptat rebatut, es un dels Estats Nacions mai ancians dins l'Euròpa d'ara, e qu'a sabut pro d'ora se dotar d'un discors sus son istòria.

Foguèt primièr l'istòria de sos reis (d'abòrd que lo Rei èra l'Estat, coma o diguèt explicitament Lois XIV) : es las datas de lor regnes que porgís als manuals de l'Ancian Regim la cronologia de lors capitols.

Amb la fin de la monarquia absoluda e l'aveniment revolucionari del Pòble sobeiran, es l'istòria collectiva d'aquel pòble qu'es teoricament al centre, mas los vielhs reis resiston, car es mai aisit de contar lor istòria que non pas la de massas païsanas tan longtemps miserablas, e longtemps inaccessiblas a l'agach dels cercaires, fauta de saber trobar los documents e los encastres interpretatius que cal. E puèi l'essencial es pasmens l'Estat ! Cossí qu'ane, dotats d'ancessors qu'an ja, abans Jesus-Crist, las caracteristicas màgers de l'espécia - los Galeses - los Franceses pòdon entamenar lor marcha a travèrs los sègles, ritmada per d'eveniments a carga simbolica fòrta :

  • la comunion dels "Franceses" a l'entorn de Felip II August aprèp la victòria de Bouvines en 1214 per exemple : a calgut esperar Georges Duby per comprene qu'en realitat la sola partida Nòrd del reiaume s'èra sentida concernida per l'eveniment ;
  • o l'epopèa de Joana d'Arc, en daissant de caire de faches geinants coma l'actitud dels Bourgeois de Paris, testimòni de tria amb son illustre Journal, que per el Joana es pas qu'un cap de banda "Armanhac".

E aital per d'autres eveniments. Tot aquò segon un cicle repetitiu implicit que se poiriá resumir per aquesta alternància :

  • fasa A, crisi grèva ligada a la simultaneitat d'una guèrra estrangiera e d'una guèrra civila (Angleses vs Franceses / Armanhacs vs Borgonhons quora la Guèrra de cent ans, Espanhòls contra Franceses / Catolics contra Protestants al sègle XVI, França contra Euròpa tota / Revolucion vs Contra-Revolucion a la fin del sègle XVIII, França vs Alemanha / Resisténcia vs Colaboracion al sègle XX, per marcar pas que las etapas màgers).
  • fasa B, lo recampament del Pòble enfin reconciliat (en fòra de quauques irrecuperables traïdors judiciosament denonciats) a l'entorn d'un cap providencial que simboliza la resurreccion de la Patria e son sauvament : Joana d'Arc, Enric IV, Napoleon, de Gaulle... En esperant la crisi seguenta. Leiçon morala que cal tirar d'aquò :
  • França es environada d'enemics qu'espèran lo pus mendre signe de flaquesa per venir fins a dins nòstres braces etc. ;
  • sos estatjants an la costuma (deplorabla) de se daissar anar a un gost dangeirós de la desunion ; mas pro que i aga un leader carismatic e lèst al martiri, tot aquò se pòt reglar, e França sobreviurà.

Avèm dich morala ? Es ben d'aquò que se tracha : aquela istòria, tala coma se racontava i a pas tant de temps dins las escòlas - e saique encara aital se conta - a d'aquò de la faula.

L'invisibilitat del fach "regional" e de las diferéncias Nòrd / Sud

Dins aquel esquèma, lo fach "regional" a pas cap de plaça. La guèrra civila se mena entre Franceses unifòrmes desseparats per lors motivacions, pas per lors diferéncias culturalas o lor provenéncia geografica. Los Albigeses son d'eretges desseparats de la Gleisa, pas d'Occitans distincts dels Crosats venguts del Nòrd, d'abòrd que de tot biais Nòrd e Sud son de tota eternitat las doas mitats inseparablas d'un meteis territòri nacional dessenhat en fòrma d'exagòn per la Providéncia al moment del Big Bang, senon abans... Segur que se poiriá evocar la preséncia de Catalans a la batalha de Mureth en 1213 (fòrça mens populara en aquò dels istorians franceses que Bouvines ; es verai qu'en 1214 los vençuts son d'Alemands e d'Angleses, dos enemics ereditaris batuts dins la meteissa batalha, del rendament simbolic considerable per consequent).

A qual evòca aquò, l'istòria nacionala respond en termes de sauvament del Sud per la Crosada d'una "invasion espanhòla" presentada coma un malastre fòrça pièger que lo chaple de Besièrs2.

Mai generalament, cal pas demandar, fins a una data recenta, als manuals d'istòria del segondari una cartografia corrècta del païsatge linguistic francés. Aquesta cartografia es aitant rara en cò dels geografs, o cal dire en tota justícia, en apondent que sovent las raras mapas prepausadas son faussas... Tot çò que pòt existir dins aquesta amira, son las províncias, ara remplaçadas per las regions, coma decòr eventual de tal o tal eveniment particular que cal plan localizar endacòm (òm pòt pas parlar de l'insurreccion federalista en 1793 sens assenhalar que s'acaba a Tolon). E mai se pòt defugir d'anar tròp luenh dins la precision en utilizant lo concèpte providencial e ben francés de "province" : i aurà aital de revòltas antifiscalas durant tot lo periòde modèrn, mas se passaràn "en province" e caldrà aver accès a las mapas de reparticion d'aquelas revòltas per descobrir que pro sovent la "province" en question se situa puslèu al Sud, mai rarament al Nòrd...

La reduccion provinciala de l'istòria

Lo plus mai que se pòt obténer, e despuèi lo sègle IX, es la presa en compte d'una istòria locala, senon micrò-locala : parlar de Provença, o de Bearn, o del despartiment de Vauclusa, o de tala o tala vila geina pas degun, al contrari, pro que s'ensaje pas de ligar aquel luòc particular a una istòria que siá mai larga, a las dimensions del Miegjorn occitan...

Una presa en compte particulara del clivatge Nòrd / Sud ?

Arriba pasmens que d'unes istorians prengan lo problèma al seriós, e accepten l'idèa que lo clivatge Nord-Sud es benlèu important, istoricament.

Aicí cal citar entre autres - mas son pas nombroses - lo paire dels istorians actuals, Fernand Braudel, qu'acabèt sa vida en escrivent - sens l'acabar - un opus consagrat a l'Identité de la France, confirmant aital çò que poiriá plan estre una règla : lo fach que per un istorian francés en fin de carriera, l'abotiment es la redaccion d'una Istòria de França3. Aquí una citacion caracteristica : "S'il y a au plus haut (sic) une "civilisation" française une, élitiste, qui se veut éclat, splendeur, enveloppe, structure ou mieux superstructure, domination, contrainte (sic), il y a non moins, sur notre territoire, affrontées depuis des siècles, au moins deux larges civilisations sous-jacentes, avec chacune un royaume linguistique : la civilisation d'oïl qui a été victorieuse, la civilisation d'oc à qui le destin (sic) a réservé la situation, en gros, d'une presque colonie (sic). Le Nord l'écrase de sa réussite matérielle".

E parla un pauc mai luenh de "cassure, plaie ouverte entre Nord et Midi"4. Vaquí qu'es grèu. Mas tot-bèl-just establit aquel diagnostic definitiu, Braudel lo vai corregir, a travèrs un trabalh de desconstruccion que finís que concluís que tot comptat rebatut, aquel "Midi" es pas brica unitari : al delai de trenta quilometres, çò ditz, d'evidéncia sens i estre anat veire, lo mond se comprenon pas pus quand parlan lor "patois"...

Se poirián multiplicar los exemples en cò dels istorians franceses de uèi, d'aquela valsa continua entre la reconoissença de l'existéncia d'un "Miegjorn" amb sas especificitats, e lo desir de negar o de diluar aquesta especificitat. Lo Miegjorn fai desòrdre dins lo Tableau de la France, per citar un text fondator, lo de Michelet que tre 1833 explicava que la "Vraie France" èra la del Nòrd.

De contra-exemples ?

En 2002, Le Roy Ladurie, un dels paucs istorians franceses qu'agan a l'escasença utilizat de textes en occitan, a publicat una Histoire des Régions que malastrosament pòrta pas grand causa de nòu.

Existisson tanben de libres al limit del polemic, qu'ensajan de definir las dralhas d'un autre biais d'escriure l'istòria de França. Un jornalista especialista de musica, Jean Vermeil publiquèt en 1993 una Autre Histoire de France (en aquò d'un editor confidencial, Le Félin) que voliá far lum sus la "part maudite" de l'istòria nacionala, los eveniments vergonhoses que la traversan : fa una plaça al chaple de Besièrs en 1209, e una autra al lenhièr de Montsegur en 1244 : mens de detz paginas per ambesdós. E sensa analisi del problèma Nòrd-Sud.

Al contra en 2003, un autre jornalista, Jean Sevillia, de drecha aquest, escriu un obratge de combat "Historiquement correct", contra aqueles que vòlon a tota fòrça tirar al lum d'episòdis doloroses de l'istòria de França : e d'explicar aital que fin finala, los catars an ben meritat çò que lor es arribat, car menaçavan la civilisacion europenca e crestiana... Del conflicte Nòrd Sud, pas una paraula.

Una soleta excepcion : l'istoriana critica Suzanne Citron que despuèi d'annadas assaja de prepausar de n'acabar amb lo Mite Nacional, per començar de contar l'istòria de França d'una autre biais. Mas se pòt pas dire qu'es estada escotada, malastrosament5.

Per far cort : es pas en aquò dels istorians franceses, professionals o non, que caldrà anar cercar d'entresenhas sobre l'istòria d'aquel Miegjorn occitan, que totes gaireben ne sentisson l'existéncia, sens jamai ausar pausar lo problèma clarament e scientificament.

Una autra istòria, un autre biais de contar l'istòria ?

Una contra-istòria occitanista ?

De qué far, alara ? La temptacion es granda de bastir una contra-istòria occitanista, que revele la "vertat esconduda per l'istòria oficiala", e ne "corrige las messòrgas".

Aquesta tentacion, existís despuèi lo sègle XIX, e lo premièr istorian "occitanista", Bernard Mary-Lafon, romancier "montat" a Paris per i far fortuna, reconvertit lèu en especialista auto-proclamat del Miegjorn. Li devèm en 1842 la premièra istòria "nacionala" d'Occitània, e mai utilizèsse pas gaire lo mot : L'Histoire religieuse, politique et littéraire du Midi de la France depuis les temps les plus reculés jusqu'à nos jours, en quatre volumes, publicats a Paris amb aquò. Aquel libre long e malbiaissut, cafit de citacions de documents non comentats, adutz al mens una innovacion sul subjècte que nos ocupa : invèrsa la perspectiva de l'istòria nacionala francesa. Aquesta pausa un pòble francés que sos aujòls son los Galeses. Mary-Lafon pausa en contra un pòble miegjornal que sos reires son los Ibèrs, ja democratas per esséncia. L'istòria de França fonciona segon lo cicle qu'avèm esmentat tot escàs (guèrra civila e estrangièra / sauvament per un eròi providencial). Mary-Lafon ne prepausa un autre : assag miegjornal de se desliurar de l'opression / retorn ofensiu d'aquesta opression, venguda del Nòrd barbar. Aital los Visigòts contra Clovis, los Albigeses contra los Crosats, los Protestants contra los Catolics, los Camisards contra los dragons de Lois XIV, los Girondins del Sud contra los Montanhards del Nòrd.

Aquel esquèma basic serà représ conscientament o non, per sos successors dins lo moviment occitan dins los cent cinquanta ans que van sègre. Soncament dins las darrièras annadas es vengut possible d'escapar a aquela tentacion.

Car cal plan veire qu'aquela polida istòria adutz pas res. I a pas res a ganhar a inversar la mitologia nacionalista francesa a comptar del moment que dispausam pas de las aisinas que li an permés de far figura d'evidéncia als uèlhs dels Franceses ordinaris : l'escòla mai que mai. Es aisit de far engolir Joana d'Arc e Clovis a de mainatges inocents de set ans. Es mai malaisit de far creire a la natura prigondament democratica de l'Òme d'Òc a d'adultes formatats per lo discors dominant sus l'istòria nacionala. E moralament servís pas de res de criticar las "messòrgas" patrioticas d'aquesta istòria nacionala s'es per las remplaçar per d'autras messòrgas.

Pas pro d'aquò, es aquí lo biais melhor de se far desrenar severament per los istorians d'en fàcia. Òm poiriá citar Enric-Ireneu Marrou dins la revista Esprit en 1975 : "Il n'y a jamais eu d'Occitanie", d'abòrd que, argumentava, i a pas jamai agut d'Estat occitan e que de tot biais l'istòria regionala es sensa interès : se poiriá pas melhor exprimir lo ponch de vista fondamental de l'istoriografia francesa. E lo fach que Marrou, originari de las Aups occitanas, èra estat, dins las annadas 30, laureat d'un concors escolar felibrenc influís pas sus son ponch de vista (el meteis o ramenta, e verificacion facha, a rason).

Mai seriós, dins la revista Les Annales ESC, la granda revista istorica despuèi lo temps dels paires fondators Bloch e Febvre, en 78 Gerard Cholvy aviá publicat un article de critica ferotja dels darriers libres d'istòria occitanista alara pareguts (Espieux, Nelli, etc.). Li foguèt pas malaisit de destoscar dins aquels libres d'errors grossièras que los desqualificavan. L'arma dels occitanistas, vist lo rapòrt de fòrça, cal que siá lo seriós, pas lo deliri ideologic.

Ensenhar lo fach occitan dins l'encastre dels programas oficials

Cal doncas prene lo problèma autrament. Premièra causa, tenir compte de la realitat del trabalh de l'ensenhaire. Es pas liure de far çò que vòl, mas deu sègre un programa que li es impausat nacionalament. Aquest programa i caup pas solament l'istòria de França, mas tanben d'elements d'una istòria mai globala, la del mond, despuèi l'Antiquitat. Es a l'un còp un limit practic - tot aquò pren fatalament de temps, sobretot s'òm vòl far lo trabalh coma cal - e una chança de poder sortir de l'encastre unicament francés. E dins aquel espaci, l'uèlh fixat sul relotge, l'ensenhaire pòt far dintrar, tranquillament, lo fach occitan. Pas solament - e, apondrai, pas prioritàriament - per lo biais de l'eveniment.

D'eveniments particulars

Segur que i a d'eveniments que fan data per l'istòria del Sud, e que los escolans d'Aquítània an lo drech que se lor raconte la fin de la guèrra de Cent ans d'un biais particular, d'abòrd qu'es a costat de Bordeus que la guèrra s'acaba, e que quand s'acaba, lo mond d'aquela region son del costat dels vençuts : son pas "Franceses", mas "Angleses" : lo quite fach de presentar las causas aital, dins çò qu'a de risible, pòt far tocar del det als escolans l'absurditat del discors nacional. Çò meteis val per los Lengadocians amb la Crosada contra los Albigeses. Cada region, e quasi cada luòc pòt aital trapar, dins las asclas de l'istòria nacionala, la plaça que foguèt la sieuna. Del meteis biais - e a condicion de ne pas tirar argument per desvolopar sabi pas quina idèia fosca d'una "vocacion rebèla" de l'Òme d'Òc - pòt pas far de mal d'assenhalar que de fenomens socials e mentals coma las revòltas antifiscalas, la reticéncia de cara a l'embrigadament dins l'armada fins al mitan del sègle XIX, o d'eveniments coma l'insurrecion de decembre de 1851 contra lo Còp d'Estat de Lois Napoleon Bonaparte concernisson essencialament la part Sud del territòri francés. E mai foguèsse pas aisit de semondre puèi d'explicacions seguras (la persisténcia d'estatuts juridics particulars amenaçats per los progresses de l'absolutisme reial, amb doncas una sensibilitat que desemboca sus la revòlta ; jonch amb la distància fisica, respècte a Paris, que daissa de temps a la revòlta per s'organizar, e retarda la repression : ipotèsis possiblas.)

De faches de cultura e de mentalitat.

Mas es benlèu a un autre nivèl que se pòt tirar l'atencion sus una especificitat occitana, que foguèsse pas solament limitada a tal o tal endrech (rars son los eveniments especifics que concernisson l'ensems del territòri occitan) mas permetèsse d'identificar, sul terren, un "grand Sud". Traparem aquí essencialament de faches de cultura materiala e de mentalitat.

Se sap despuèi la debuta del sègle XX, bona-dich lo trabalh dels geografs e dels premièrs etnològs, que lo territòri francés es travessat en son mitan o pauc se'n manca per de limits que desseparan, al delai de doas Franças, doas Euròpas : limit nòrd de l'assolament biennal, dels teulats de pendís feble e de teules romans, limit de l'araire de cara a la charrua del Nòrd, limit dels molins d'aiga amb ròda orizontala e de los amb ròda verticala, limit dels tipes de molins de vent, etc : aitant de limits, de còps pro ancians, que restacan lo Sud francés al Sud europenc, fàcia al Nòrd. Lo fach qu'aquels limits coinciden pas amb lo limit linguistic actual es segondari, dins la mesura que se pensa qu'aquel limit a recuolat despuèi lo temps d'avans l'an Mil. E es pas sens interés de notar que per contra coincidís grosso modo amb un autre limit, politic : lo de l'ensems Província/Aquítània, romana premier, puèi visigotica, puèi carolingiana : aquí se dessenha un escenari de confin fixat dins la longa durada, una articulacion territoriala majora dins l'istoria de l'istme europenc occidental. Aquí lo tenèm, nòstre espaci occitan.

Podem tanben citar d'autres traches de mentalitat e de societat, de còps pro ancians, coma :

  • plaça de la familha larga, de cara a la familha nucleària del Nòrd.
  • existéncia despuèi l'Edat Mejana d'un cèrt tip de sociabilitat occitana amb las confrairias, las societats popularas de la Revolucion, etc. fàcia a un Nòrd mai individualista, mens estructurat al nivèl collectiu.
  • aquò de religar amb la precocitat, al Sud, de las institucions vilatjesas, amb lors chartas de privilegi, lors cònsols, o lors sendics.
  • encara al nivèl de las mentalitats, la violéncia d'onor, longtemps (fins al sègle XIX, amb de comportaments - vendetta, omerta, malfisença de cap a la justícia d'Estat - que aquí tanben nos restacan - foguèsse d'un biais moralament criticable, a d'autres "Suds".

Contar aquò dins l'encastre del quite cors d'istòria "de França" es quicòm que se pòt far sens problèma, e que pòt far sasir als escolans, per en delai de la variacion provinciala, d'elements de fons del partatge Nòrd/Sud. A condicion naturalament de pas plegar la realitat dins l'autre sens : los limits esmentats coïncidisson pas totalament entre eles ni amb lo limit linguistic, e los fenomens socials o mentals cobrisson pas jamai tot l'espaci. Parlam de tendéncias lordas, pas mai.

D'assenhalar tanben un autre fenomen de durada longa : l'orientacion dels corrents migratòris. Se sap despuèi Nadal e Giralt6 que bona part de l'imigracion "francesa" en Espanha e en Catalonha èra de fach una imigracion occitana, e que lo quite terme de "gavatx" èra pas que la represa, al Sud dels Pireneus, d'un mot occitan que designava l'òme de la montanha. Fins al sègle XIX, Lengadocians e Gascons, mas tanben Auvernhats e Lemosins, e mai montanhards de las Aups, tanben del costat ara "italian" venián, per un temps o per sempre, en Espanha. Pas gaire pojavan cap a Paris, fins a la debuta del moviment dels portaires d'aiga de Cantal e dels muradors de Cruesa, a la debuta del sègle XIX. Lo tropisme migratòri dels Occitans es un tropisme miegjornal. E mai los que van pas fins en Espanha van de preferéncia al dedins de l'espaci occitan - coma los Araneses que van mai volentiers a Tolosa o Bordeus que non pas a Madrid, o coma los Occitans de Piemont que van en Provença o en Daufinat mai facilament qu'a Turin... Soi personalament a me demandar se son pas aquels corrents migratòris ancians e regulars qu'an permés al fial dels sègles lo manten d'una certa unitat linguistica occitana sus un espaci malgrat tot considerable : coma se la necessitat de se far comprene dins las zònas ont òm es acostumat despuèi de generacions d'anar migrar aviá pas contra-batut la tendéncia a l'espetament dialectal. Aquí tanben, pòt segur pas far mal als escolans, acostumats a concebre un mond ancian de l'immbilitat terradorenca, de descobrir que los ancians bolegavan - e que per eles las frontieras "nacionalas" comptavan pas mai qu'aquò : après tot, la massa de la migracion "francesa" cap a America se recruta, aquí tanben, dins las periferias francesas (Bascos e Bretons, Còrsos, mas tanben Occitans de Bearn, d'Arieja, del Massís Central, de las Aups...). L'espaci occitan es pas barrat, embarrat, mas dobèrt.

Darrièr element enfin, que se pòt convocar per matisar la vision globalizanta de l'istòria "nacionala" : lo fach que dins la consciéncia francesa, existís ben un imatge del Miegjornal : pas l'estajant de tala o tala província, mas si ben de la mitat Sud de França. Aquel etnotip, mai o mens valorizant, definis l'existéncia dins aquela consciéncia de França, d'una reconoissença de la dualitat Nòrd/Sud. Apondem qu'aquels imatges etnotipics an sovent una foncion ideologica precisa, e que pòdon permetre de dintrar dins la problematica de l'imatge de l'Autre e de sas manipulacions. Dins un mond europenc ont la question del rapòrt tranquille a l'Autre es per se pausar de mai en mai, es pas inutil de passar per l'etnotip de l'occitan per mostrar cossí foncciona un etnotip aital.

Al som de tot aquò, i a pas l'istòria d'una Occitània eternala que se'n vendriá parasitar lo cors normal de l'istòria escolara dins sos programas nacionals. Pas res aquí es fondamentalamant incompatible amb aquels programas, me sembla.

E los ensenhaires pòdon aital noirir lor cors de referéncias a l'environament de lors escolans. Aquò, malgrat tot, implica quicòm : l'existéncia d'una formacion, iniciala o permanenta, per los ensenhaires, çò que se faguèt a l'entorn de l'an 2000 en Lengadòc- Rosselhon sota la forma d'estatges pedagogics (istòria, geografia, literatura, lenga) titolats "Enseigner la Région". Mas èran limitats a una region, e tocavan pas gaire mai de quauques desenas d'ensenhaires cada an. Fan mestièr tanben d'aisinas pedagogicas : manuals7 o lo trabalh d'ensenhaires de Tolosa a l'entorn d'un recuèlh de documents istorics en occitan : Documents de Midi-Pyrénées pour le cours d'histoire8. Car se pòt pas demandar a un professor normalament constituit de deure s'inventar tot solet un saber que pas degun dins sos estudis li a pas jamai ensenhat. A aquel prètz, serà benlèu enfin possible d'imaginar una istòria escolara, en Occitània, que permetèsse als joves Occitans de saber çò que foguèt lo passat del país ont vivon.

(1) Comment on raconte l'Histoire aux enfants du monde entier, Paris, Payot, 1981.

(2) Me permeti aquí de remandar a mon libre Les Cathares face à l'Histoire, Toulouse, Privat, 2002.

(3) L'Identité de la France, T. 1 Paris Arthaud-Flammarion 1986. Cf tanben los textes sus França produches per Chaunu, Goubert, Agulhon, Tulard, Rémond e autres mèstres.

(4) Op cit. p. 72.

(5) Citam aquí dos de sos titols : Le Mythe national, Paris, Editions ouvrières , 1987, e L'Histoire de France autrement, Paris, meteis editor,1992.

(6) La population catalana de 1503 à 1717, Paris, SEVPEN, 1960. Veire tanben los trabalhs mai recents de J. Peitavi a l'Universitat de Perpinhan

(7) veire la tota recenta Petita Istòria europèa d'Occitània de Robèrt Lafont (Perpinhan, Trabucayre, 2003).

(8) ous la direction de Nicolas Rey-Bèthbéder, CROM, Toulouse, mai 2007.

Lenga e país d'òc, n°48, page 5 (06/2009)
Lenga e país d'òc - Ensenhar l'istòria occitana ?