Practicas

1907, la revòlta viticòla entre Istòria e memòria

Sequéncia de civilizacion en licèu

Gilles Arbousset

Descriure per s'apropriar lo subjècte e la lenga

Lo document iconografic permet de s'aprochar dels eveniments tot manipulant lo lexic especific. Los liceans emplenaràn la grasilha "Descriure un document iconografic" que lor es costumièra e permet una expleitacion collectiva del supòrt prepausat. Auràn tanben a posita las aisinas bastidas pauc a cha pauc que permeton de far un trabalh eficaç (çai-sota).

Aisinas

Las foncions d'un document

  • lo document pausa de questions sens donar totas las responsas (inductor)
  • lo document dona d'informacions (informatiu)
  • lo document remet en causa una coneissença (critic)
  • lo document illustra quicòm ja conegut. (illustratiu)

Un document inductor :

L'objectiu es la descripcion, segon lo metòde abitual del document iconografic, que farà emergir de questions nombrosas, que lo professor notarà a flor e a mesura.

  • qui ?
  • perqué, ont ?
  • quora ?

Una problematica apareis, formulada collectivament e non pas balhada pel professor.

Un trabalh en grop s'organiza, o en collectiu, sus mai d'una sesilha. Un trabalh motivant e acceptat per totes qu'es lo contrari d'un cors magistral.

Exemple d'estudi : la manifestacion de Montpelhièr

Manifestacion de Montpelhièr, lo 9 de junh 1907. (CIRDOC).

Introduccion (es la presentacion del document)

Es un document ancian, un document autentic. S'agís d'una fotografia en negre e blanc de 1907 (lo 9 de junh). Es estada presa a Montpelhièr lo jorn d'una manifestacion viticòla çò ditz la legenda. Aquel document se pòt consultar al Cirdoc, la mediatèca occitana de Besièrs.

Çò que vesi
(es la descripcion del document : es lo temps de la denotacion)
Çò que pensi
(es un moment de formulacion d'ipotèsis emai foguèsson contradictòrias)
Çò que sabi
(es la debuta de l'explicacion del document : l'ensenhaire dona d'indicis, endralha la recèrca...)
- de mond ; fòrça ; d'òmes mas tanben de femnas.- son nombroses !
- sembla que i aja dos grops sus aquela fotografia :
* los qu'agachan (en bas a drecha ; vesèm son esquina)
* los que desfilan (los vesèm de fàcia)
- entre 600 000 e 800 000 personas segon la premsa de l'epòca manifestèron lo 8 de junh de 1907 a Montpelhièr.
- d'unes son plan vestits ; d'autres semblan del pòble.- i a de rics e de paures...
- los rics manifestan amb los paures que partejan lor protèsta.
- son de païsans (es plan marcat sus una pancarta)
- i a de drapèls, de panèus- en francés- ne coneissi en occitan
- la manifestacion se passa dins una vila.- benlèu a Paris ?- la scèna se debana a Montpelhièr : es la capitala regionala, la vila mai bèla de la region. Es l'arc de trionfe, lo palais de justícia... al fons / al rèire plan son los arbres del Peiron.
- d'unes manifestants nos agachan !- per nos dire quicòm ? - agachan lo fotograf.- ne sèm a la debuta de la fotografia.

Conclusion

L'analisi del document iconografic fa nàisser l'idèa de la necessitat de cercar mai las rasons d'aquela manifestacion, de descubrir los moments d'aquela crisi... desemboca sus una question a laquala la classa deurà respondre collectivament (es la problematica) : Perqué tant de mond a Montpelhièr en aquel jorn de junh de 1907 e perqué n'avèm jamai ausit parlar ?

Aisinas

Los diferents plans d'un document iconografic

  • al primièr plan, vesi...
  • al segond plan, se pòt veire...
  • al tresen plan, i a...
  • al rèire plan, remarcam...

Los angles de vista

  • Vista en cabús : lo fotograf, lo legeire es plaçat un pauc al dessús de çò representat.
  • Vista en contra-cabús : lo fotograf, lo legeire es plaçat un pauc en dejós de çò representat.
  • Vista de fàcia, de cara : lo fotograf, lo legeire es plaçat fàcia a..., sul meteis plan que çò representat.
  • Vista d'esquina : lo fotograf, lo legeire es plaçat darrièr çò representat.
  • Vista de perfil : lo fotograf, lo legeire es plaçat sul costat de çò representat.
  • Vista de tres-quarts / de tres per quatre (de cara o d'esquina) entre fàcia e perfil.
  • Vista en cabús total o vista aeriana : lo fotograf, lo legeire es plaçat al dessús de çò representat.

Metre en relacion per sasir la complexitat del subjècte

Donar als liceans, organizats en grops, un dorsièr1 documentari de 4 a 5 documents (supòrts variats), per que ne fagan una presentacion. Cadun dels dorsièrs serà un element de responsa a la problematica formulada a partir del document inductor (La manifestacion viticòla, Montpelhièr, 1907).

Consignas :

  1. presentar los documents e donar un títol al dorsièr.
  2. respondre a las questions (prepausadas pel professor aquelas questions simplas que guidaràn los liceans dins lor compte rendut davant la classa).

Aisinas

Las relacions tèxtes - documents iconografics dins los dorsièrs.

  • los documents dison la meteissa causa : la redondància
  • los documents balhan d'informacions diferentas que van dins la meteissa dralha : la complementaritat
  • los documents donan d'informacions contràrias : la divergéncia

Amb de liceans que començan l'occitan en segonda o primièra, los documents redondants seràn los mai interessants. S'agirà de lor demandar de reperar e de rendre compte de l'informacion.

Amb de joves mai competents de documents mai complèxes seràn causits.

Es al professor de formar los grops, de distribuir los dorsièrs als grops en foncion de sas competéncias.

Dorsièr 1 : Lo temps long de la viticultura lengadociana

Q1 : Quinas son las traças mai ancianas de la viticultura dins la plana lengadociana ?

Q2 : Que podèm pensar de l'importança d'aquela activitat ?

  • Document n° 1 : Mosaïca romana d'Ostia, los Narboneses e Roma (los escambis en Mediterranèa).
  • Document n° 2 : Fresca (detalh d'un rasim) : preséncia de la viticultura - los biaisses de viure.
  • Document n° 3 : Las anfòras e lo comèrci del vin - dins los musèus (batèl sus Durença, musèu Calvet, Avinhon), sul giratòri de Narbona.
  • Document n°4 : Tèxt ancian sus l'agricultura dins la Provincia.

Dorsièr 2 : Las rasons de la colèra

Q1 : Quinas son las rasons principalas de la revòlta ?

Q2 : Perqué segon Rémy Pech la revòlta ven un afar "nacional"?

  • Document n°1 : Document vidèo (Rémy Pech) e carta dessenhada (F. Deleuze = L'Escotaire), "Chercheurs d'oc", p. 150.
  • Document n°2 : Caricatura que presenta Marcellin Albert sus de barricas : "Vive le vin naturel, A bas le sucre, Guerre aux fraudeurs".
  • Document n°3 : "Qualques chifras per comprene la crisi", d'après lo dorsièr pedagogic dels Archius Departamentals d'Aude, 2007, p. 7.
  • Document n°4 : Qualques eslogans dels panèus en occitan de 1907 (Manifestacion Besièrs. Fonds Sallis-Bouscarle, Archius depertamentals d'Aude).

Dorsièr 3 : Lo temps de las manifestacions

Q1 : Quand se debanèron las manifestacions ?

Q2 : Comparar lo nombre de manifestants e lo nombre d'estatjants - en 1907 e actual - de las vilas concernidas. Q3 : Qu'aprenèm amb lo document n°6 sus l'ambient presentat per las fotografias ? Q4 : Que fa Frederic Mistral d'après son messatge - document n°5 ?

  • Document n°1 : Reproduccion d'una Una del Tocsin.
  • Document n°2 : Tablèu : 12 dimenges de manifestacions
  • Document n°3 : Discors de Marcellin Albert a Montpelhièr (extrach tirat del dorsièr pedagogic, p. 15, dels Archius Departamentals d'Aude, 2007).
  • Document n°4 : Retrach dels menaires de 1907 : Marcellin Albert e Ernest Ferroul.
  • Document n°5 : Carta postala de sosten de Frédéric Mistral a Marcellin Albert.
  • Document n°6 : La grève des viticulteurs et la photographie, d'après http://www.histoire-image.org
  • Document n°7 : Cronologia dels eveniments de 1907, d'après lo dorsièr pedagogic dels Archius Departamentals d'Aude, 2007.

Dorsièr 4 : La lenga de la contestacion, los panèus en occitan de 1907

Q1 : Que nos dison los panèus en occitan de 1907 de la revòlta ?

Q2 : Perqué lo mond fan de panèus en occitan ?

Q3 : Que podèm dire de la lenga emplegada ?

  • Document n°1 : Fotografia de la manifestacion de Besièrs (Archius Departamentals d'Aude, p. 11. Referéncia 13 Dv 1/2 Fonds Sallis-Bouscarle) ; (descripcion del document).
  • Document n°2 : Tièra dels panèus en occitan de 1907.
  • Document n°3 : Fotografia dels panèus de Cruzy, musèu de Cruzy (34).
  • Document n° 4 : Cronologia dels eveniments de 1907, d'après lo dorsièr pedagogic dels Archius Departamentals d'Aude, 2007.

Dorsièr 5 : De la motinariá dels soldats lengadocians... al règlament de la crisi

Q1 : Ont son se recampan los "motins"?

Q2 : Cossí interpretar los sorires dels motins al fotograf ?

Q3 : Que ditz l'istorian contemporanèu Rémy Pech d'aquel acte de refús ?

Q4 : Que lor arribèt en 1914-1918 segon la cançon de Claude Marti ?

  • Document n°1 : Cartas postalas - fotografias dels motins sus las alèias Paul-Riquet de Besièrs. (Archius Departamentals d'Aude, p. 14. Referéncia 13 Dv 2/14 Fonds Sallis-Bouscarle). (descripcion del document)
  • Document n°2 : Cançon de Marie Rouanet escricha per Yves Rouquette "Cecíla"
  • Document n°3 : Cançon de Claude Marti "Lengadòc roge"
  • Document n°4 : E la Republica ? tèxt de Jean Jaurès (p. 150) + expausat de Rémy Pech dins "Chercheurs d'oc" + cançon Gloire au dix-septième.
  • Document n°5 : Cronologia dels eveniments de 1907, d'après lo dorsièr pedagogic dels Archius Departamentals d'Aude, 2007.

Dorsièr 6 : La viticultura a l'ora d'ara

Q1 : Perqué los viticultors utilizan la lenga occitana per nomar lor domèni, sus lors etiquetas ?

Q2 : Demòra quicòm de 1907 en Lengadòc ?

Q3 : Quinas son las evolucions recentas del
vinhièr ?

  • Document n°1 : Document iconografic : païsatge de vinhas = una activitat modèrna
  • Document n°2 : Etiquetas de botelha en occitan "La tisana de Gavèls"; noms de domènis en occitan : "La ramade", "Château Pech Redon", "Domaine de Combe Grande"... l'occitan fa vendre.
  • Document n°3 : La memòria de 1907 per carrièras : estatua d'Ernest Ferroul a Narbona ; placa del "Passage de la révolte" a Narbona, placa "Plan Cécile" a Agde, monument de Marcellin Albert a Argeliers....
  • Document n°4 : Document iconografic : païsatges de vinhas (desrabadas a La Clapa (11) - La vila creis, los ostals remplaçan las vinhas) = crisi totjorn.

L'enquista coma apròchi : prepausar una situacion problèma per far cercar mai.

Podèm veire al musèu de Cruzy (34) de panèus de 1907.

Las fotografias prepausadas - en color - i foguèron presas en 2000. Lo primièr panèu farem remarcar als liceans que lo vesèm ja sul document inductor. En los espepissant de pròche farem notar una diferéncia importanta : lo nom de la vilòta de Limós es vengut Cruzy ! Perqué ? Qual menarà l'enquista ? Quand los liceans anaràn furgar dins l'internet trobaràn d'autras fotografias ancianas presentant aqueles (4) panèus de Limós-Cruzy. L'enquista l'empòrta sul cors magistral. Preveire una ficha amb los ligams dels sits que presentan amb seriós la revòlta de 1907 e una ficha organizant lo compte rendut.

Bastir una compreneson del present en s'apiejant sul passat.

Lo patrimòni local es un eiretatge que devèm preservar e transmetre a las generacions avenidoiras ; la lenga ne fa partida. Sa descobèrta deu aver per tòca de dobrir los joves sul mond que los enròda ; es coma tirar un fial entre çò ancian e lo mond actual. Es doncas mai que mai interessant de l'estudiar tre l'escòla primària mas coma un element viu, una clau per comprene lo present.

S'apropriar lo patrimòni local permet tanben d'abordar l'Istòria (l'Istòria locala, l'Istòria tot simpletament) d'un biais concret e de desvolopar una dimension ciutadana amb d'exemples tirats del territòri. Aquel domèni ofrís doncas un fum de possibilitats pedagogicas pel regent que podrà metre en plaça de situacions d'aprendissatges variadas que faràn sens, vertadièrament, pels apreneires.

Las memòrias e/contra l'Istòria ?

L'ensenhament de l'Istòria en seccion bilingüa, en collègi, en licèu... en occitan es un afar d'abordar amb precaucion.

L'Istòria es una disciplina màger mas delicata a ensenhar estent que met en jòc la memòria collectiva. Cossí capitar de rendre compte de la realitat istorica sens i integrar son viscut e sas espèras - personalas, militantas ? D'efièch, l'istorian se deu d'èsser objectiu a travèrs l'estudi de cada document que rescontra.

Quina Istòria ensenhar ? L'Istòria nacionala o l'Istòria regionala ? Quines seràn los documents seleccionats per l'ensenhaire, los del manual o los documents que li semblan importants per afortir son discors ? Quin serà son metòde d'apròchi d'aquela matèria tant importanta ? Cossí utilizar los documents transmeses per la memòria occitana de 1907 ?

E volguèron pas tirar
Los soldats lengadocians
Governament te vengaràs
Amb una guèrra als Alemands

Un ensenhament de lenga

La descripcion de document pren sa plaça dins una progression, a l'interior d'una sequéncia. Isolada, a gaire de sens. L'interés es de religar las activitats lengatgièras e los objectius culturals dins una "tasca" plan definida d'avança e que pòt èsser collectiva o per grops o individuala. Òm pòt donar coma objectiu d'apròchi accional de poder legir las fòtos de 1907, de presentar un dorsièr, d'enregistrar la memòria familiala s'es lo cas; per oral o per escrich.

L'expression orala serà privilegiada dins los escambis, la recèrca del sens d'un document, dins l'interaccion en classa.

L'expression orala serà tanben desvolopada en produccion de discors tengut (veire programa de collègi, palier I) dins l'expausat preparat e evaluat.

L'expression escricha, segon la classa e l'escolan, permetrà de fixar los aquesits.

Un ensenhament que correspond a l'esperit dels programas recents de las LVE

Los programas d'occitan son pas estats actualizats dempuèi longtemps (1988). Podèm benlèu espepissar los de las lengas estrangièras. Son plan faches. La partida "contengut cultural" es de las interessantas. La revòlta viticòla se podriá tractar de la segonda a la terminala.

Enseignement
des langues au lycée
SecondesPremièresTerminales
Le contenu culturel4 notions au programme4 notions au programme4 notions au programme
Vivre ensemble en
société2
La mémoire
Les échanges
Le lien social
La création
  
Les relations de pouvoir3 La domination
L'influence
La révolte
L'opposition
 
Le rapport au monde4  Identités
Interdépendances
Conflits
Contacts des cultures

Conclusion

Demorarà encara al professor d'evocar lo reglament dels eveniments de 1907, la fin de la revòlta, de far lo bilanç de tot çò descobèrt.

Tota mena d'activitat se pòt concebre en perlongament del trabalh : panèus explicatius amb montatge de documents, expausats pel CDI, enquistas sus la memòria de 1907, recèrca de tota mencion de las commemoracions nombrosas dins la premsa locala lengadociana.

De sits nombroses existon que, per de rasons tecnicas, los podèm pas citar totes aicí, mas que los podretz retrobar sul sit del rectorat de Montpellier : www.ac-montpellier.fr (sul portal anar cercar a drecha l'intrada "Espace académique Langues Régionales").

La vinha es pas la cultura d'Occitània tota, es evident. Los Loseròts a priori, en Lengadòc, e los Occitans d'autras regions, son pas concernits per la cultura viticòla bas-lengadociana, rossilhonesa e provençala. E mai se la defensa del vin es estada una de las primièras manifestacions "occitanas sens o saber", representa pas qu'una part de la consciéncia occitana. Mas aquesta mobilizacion granda de las energias meridionalas a la debuta del sègle que tròba de ressons interessants dins la literatura occitana, merita mai qu'un apròchi patrimonial a la lèsta, un vertadièr trabalh istoric e cultural.

(1) Per de rasons tecnicas nos es impossible de donar l'ensems dels documents. Mas los podretz
retrobar sul sit del rectorat :
http://www.crdp-montpellier.fr/languesregionales/occitan/ressources/dossiers_enseignants.html

(2) Programmes des lycées LV - Secondes - BO HS n°7 du 03.10.2002, p. 6.

(3) Programmes des lycées LV - Premières - BO HS n°7 du 28.08.2003, p. 6.

(4) Programmes des lycées LV - Terminales - BO HS n°5 du 09.09.2004, p. 27-28.

Lenga e país d'òc, n°46, page 49 (04/2007)
Lenga e país d'òc - 1907, la revòlta viticòla entre Istòria e memòria