Estudis

La vinha e lo vin dins l'òbra d'Emili Barthe (1874-1939)

Claire Torreilles, 1

Emili Barthe es de Nissa, pròche Besièrs (Nissan-lez-Ensérune en francés). Comença per i far lo borralièr, puèi fa lo representant de comerci, e aprèp la guèrra es cafetièr, a Sanch Inhan e a Besièrs ont ten lo "Café des Félibres". Es lo discípol de Jean Laurès, lo Felibre de Vilanòva, autor de La malautié de la Bigno2, 1857 (document 1).

Sa produccion teatrala es ligada a la vida del teatre populari entre las doas guèrras en Lengadòc (vida que se manifèsta d'alhors dins Occitània tota, de Gasconha a Niça). La tropa d'Emili Barthe es lo Brès besieirenc, de Nissa. Cada vilatge - e mai las vilas ! - de Lengadòc-Bas a sa tropa dins las annadas 1900-1930. E. Vieu e J.-M. Petit an evaluat a l'entorn de 2000 lo nombre de pèças representadas entre las doas guèrras, dins los vilatges de Lengadòc. Citam "Lou poulin de Montblanc" de J. Layris, "La Tourre de Sauvian" d' H. Cabanel, e mai que mai "Lous cigalous narbouneses" d'Ernest Vieu. Senhalam enfin que Marcellin Albert aviá una tropa sieuna a Argelièrs.

Escriu d'en primièr de nombrosas "carnavaladas", jutjaments de Carnaval per Nissa, per Casols, per Colombièrs... pèças jogadas per las tropas localas, imprimidas sus de fuèlhs volants, abans d'èsser recampadas e publicadas : Lou proucès de Maissodoulo, 1901 ; Lous abinatach, 1902 ; Lous celibataris, La cougo de l'ase, 1903 ; Pagèl e Pagèlo, 1904 ; Bistroutié, 1906 ; Carèmo e Carnaval, 1908 ; Pincardeto e Cantoclar, 1910... etc. An aquel genre s'apren sa pèça mai famosa : Lous proufitaires, 1922, contra los profitors de guèrra (jogada pertot en Lengadòc, amb mai de 300 representacions).

Escriu puèi de pèças en un acte, que recampa jos lo títol : Teatre poupulari, en dos tòms. Citam : La coucho bestido, 1924 ; Lou courdounié amourous, 1925 ; Lous dous gabaches 1934 ; La soupo de mourres, 1938.

E tanben de pèças mai ambitiosas, en tres actes : Lous bielhs, 1923 ; Lou perdou de la Tèrro, 1925 ; Rasims de Luno, 1927 ; La filho de la Mar, 1928 ; La gitano, 1931 ; Nino, 1934 (d'aprèp lo roman de Vigné d'Octon).

Escriu a la fin de sa vida un roman, en 1938, La Nissanenco. Laissa inacabada una pèça en tres actes, qu'Ernest Vieu ne parla dins un article d'Occitania, en 1937, en disent : "una peça pas encara acabada, fresca en tres actes d'una epòca troblada per lo nòstre país, e dont lo títol 1907 es per nosaus Occitans de la vinha d'un tant dolent remembre."

Emili Barthe es un radical en politica e un membre actiu del Felibritge. En 1924, quand demanda per èsser majoral, dona la tièra de sas pèças : mai de quaranta títols, jogadas per de tropas d'amators dins 13 vilas, 28 vilages dins Eraut, 6 dins Aude. Participa, a la fin del sègle XIX, a L'escolo del Titan de René Fournier que s'acaba en 1906. Es fondator de la Cigalo Lengadociano (1906-1933), puèi, en 1936 de L'Escolo Trencavel, amb Léon Cordes e Ernest Vieu.

Barthe es un autor urós, escriu per un public precís, d'un luòc e d'un moment. Es plan representatiu d'aquel teatre de vilatge qu'es a l'encòp teatre al vilatge e del vilatge, coma ne fan Laurès (Lous secrech de la bendémio3), Albarel (Vivo lou vi !) Dezeuze, Jeanne Barthés, dicha Clardeluno, Vinas4. Per los tèmas que tracha, Claude Alranq lo compara al teatre roergàs (E. Mouly) o carcinòl (Cayrou) de la pontannada : un teatre terradorenc, mas adaptat a las realitats sociologicas del Lengadòc viticòl.

Léon Cordes, qu'es fòrça critic per los estereotips qu'un tal teatre pòt enrebalar, es tanben conscient de la riquesa de lenga que ne fa la capitada vertadièra : "Il a le génie du mot qui porte, il est peuple et parle comme le peuple".

Paure Miègjorn, La vida o la mòrt.

De la vinha e del vin, Emili Barthe ne viurà una granda part de sa vida, sens èsser païsan ni proprietari, mas bistrotièr e comerçant. Parla als vinhairons en fraire :

"Nascut dins lo Miègjorn, tetèm del même lach
Se la vaca morís de ieu tanben n'es fach.
Coma vautres tanben, visat per la roïna
Sentissi'n grand sanglot elargir ma peitrina",

çò ditz dins un poëma de 1901 : Paure Miechour.

Aqueste poèma long (document 2) es una mena de pamflet, violent e plen d'amarum, que comença per un omenatge a Laurès que ven de morir, e que contunha per una analisi de la crisi de la viticultura miègjornala a la debuta del sègle XX. La vida del vinhairon es evocada coma una lucha de contunh contra los elements e contra los eveniments. Quora patís d'una succession de flèus naturals, e lo cors del vin monta, mas los trabalhaires son dins la misèria. Quora lo temps es bèl, las recòltas bonas, mas lo cors tomba, lo vin se vend pas, e la maganha es generala. Lo pichòt proprietari a saique lo coratge de tornar prene lo bigòs en dire :

"A l'an que ven
N'aurem saiqu'un pauc mai s'aqueles temps s'arrèstan".

Mas lo malastre de la viticultura es pas solament lo mildió o l'oïdium, es tanben una organizacion economica e un sistèma politic que menan lo mond vinhairon a la crisi5. Emili Barthe denóncia ja los profitaires que "chucan lo sang" del vinhairons. "I a tres ans, oui, tres ans qu'aquò dura" çò ditz. D'en primièr, es lo comèrci que "coma un lop es prèste a sautar sus la feda" e que crompa "s'aquò pòt s'apelar crompar / Vòstra susor d'un an per un bocin de pan".

Puèi se demanda perqué la crisi de la viticultura es mai que mai la del Miègjorn e respond que la monocultura de la vinha i a pres una plaça desmesurada dins l'economia - es un discors que tendrà tota sa vida, e que desvoloparà dins La Nissanenco6: "Agachem-nos a nautres. Bèi s'es plantat pertot !" çò ditz, en reprochant la tissa generalizada de far de vin : "De vin, fagam de vin, ne fagam en abonde !" Va mai luènh, en disent que cal reconéisser que los primièrs fraudaires son los vinhairons qu'an traficat lors vins :

"Segon que l'aja espés o clar coma d'aigueta
Tal i met son tres-sièis, tal autre sas piquetas".

La resulta es un vin de marrida qualitat, pas que de "mistura e de salopariá"!

La conclusion del poëma manca pas de conviccion. La crisi es aquí, es generala e seriosa. "Lo Miègjorn es condemnat a mòrt !" La roïna menaça proprietaris e obrièrs. Lo discors sus la mòrt del país prefigura mai d'un discors de 1907, dins una mena d'eloquéncia felibrenca patetica e imatjada :

"Dins un tautàs sens fons lo país arpateja
Dins totes los ostals la misèra mestreja".

Lo darrièr moviment es de revòlta e de revindicacion per parlar al nom de los que vòlon "viure de son trabalh" e al país. La perorason s'adreiça a França, maire de totes, per li dire de pas doblidar sos enfants del Miègjorn :

"Sèm pas bastards, pasmens, França, siás nòstra maire
Volèm que viure, ensi te demandam pas gaire !"7

E a la fin se fa lo resson quitament ugolian de "tres milions de bocas / de tot çò qu'entreten e trabalha de socas" per implorar d'un biais solenne la maire patria :

"Balaja per totjorn la nuèit que nos estropa
Parla, França, es de tus que depend nòstre sòrt
Per nautres ton arrèst es la vida o la mòrt."

Aquesta violéncia verbala, representativa d'una certa fraseologia dels moviments viticòls, se tòrna trobar jos de plumas mens conegudas, a l'entorn de 1907, dins las revistas (Trencavel, Lou Camel) e los almanacs felibrencs (La Cigalo lengadouciano, La Cigalo narbouneso,). Se trobam gaire de cançons dirèctament "engatjadas", ne trobam fòrça que desvolopan la tematica dolorista de la misèria populara, obrièrs sens trabalh, enfants adalits, femnas aclapadas e filhas redusidas a la prostitucion8, amb qualques allusions a una actualitat dramatizada. Citam una Tristo cansou d'A-E Vincent de Servian (document 3). Darrièr los estereotips del romantisme social, se i pòt legir una mena d'estil 1907.

Barthe escriu dins la meteissa vena patetico-populista una Marseillaise du vigneron en francés. Son de cançons en francés que los manifestants de 1907 cantan, coma La Vigneronne, La Marseillaise des viticultureurs... L'occitan, e mai foguèsse encara largament la lenga d'usatge de la populacion miègjornala, a pas dins las manifestacions qu'una plaça simbolica e marginala9.

Lo mond de la vinha dins lo teatre

Al contra, l'occitan es la lenga del teatre, luòc de connivéncia e celebracion de la convivéncia. Mai d'una pèça a per encastre e per subjècte lo mond viticòl.

Lous abinatach es una carnavalada, jogada per lo primièr còp a Nissa, lo 19 de mai de 1900. Lo genre forabandís tota deploracion e favoriza l'inventivitat burlesca. Los personatges an totes un nom en rapòrt amb lo vin, Roubinet, Embut, Dousil, Semalou, Piparot... L'avocat general s'apèla Chucomoust, lo president del tribunal Tinèl e l'ussièr Cornut ! Pas besonh de revirada per lo public lengadocian ! Es l'istòria d'un proprietari, Pansariho (es a dire : rasim secat), que convida sos amics per la Sant Miquelada, fèsta de la Sant Miquèl, que marca la debuta de l'annada païsana. L'endeman i a sièis dels sèt convidats de malauts e acusan Pansarilha de lor aver servit de vin de farlabica10. L'avocat de la defensa, Pecoul-transit, plaideja que l'amor excessiu de la botelha es sol en causa. (document 4). Lo lengatge est lo testimòni de la plaça que ten lo vin dins la vida sociala, dins las convèrsas comolas de provèrbis, de perifrasas umoristicas, de luòcs-comuns que quitan pas de far rire. L'escambi n'es ritual. Es lo signe de l'apartenéncia a una comunautat, a una cultura.

Quina invencion metaforica del lengatge comun represa dins lo lengatge del teatre ! Per dire "aver set", se ditz "aver la gargamèla seca" o, "aver lo gargalhòl eissuch"; per "beure", las femnas dison "beure" mas los òmes, entre eles : "banhar l'enche", "chucar, trincar, banhar lo bèc", "mocar de botelhas", "caplevar la botelha suls pòts", "se gargalisar", "pintar, chucar la picharra..", o encara "abeusar lo cabòt"; per "se sadolar", "s'empegar (duscas a las aurelhas, se se tròba !) , se caufar las cilhas", "se tibar", "s'adosilhar", "èstre brausit", "aver la pel tanada...". Enfin per designar lo vin, las expressions idomaticas mancan pas : "jus de bròca", "tisana de gavèl", "siròp que pissa la soca", "vin de bona canha", o, mai emfatic jos las plumas felibrencas : "sublima liquor", "miralh de la vida", "chuc de l'ambrosia", "òli de la pensada", "divenc fiu de la soca", "sang benesit...". Mas, s'es marrit, es de "tisana de tuca", "d'aiga de castanha", "de fel", "de poison", "de sorra", "de porranca", "de mistura". Per los compliments d'usatge, avèm la causida entre "se regalar, se cofar d'un vin", "çò que se beu es de rasim pur", "ne cal pas un carton per montar la ganarra", "crèsi pas qu'a Besièrs se'n faga de melhor", "me monta a la narra", "fasiá lo pel al vin de Rosselhon" o "lo Bordèu s'i fa pas". Mas per criticar, òm es pas en rèsta, de : "a un pauc l'escaudat", "n'auriái pas lavat las cambas a mon chin..." o "es talament negat que crida al secors !" o, en variacion : "es qu'un auratge, ièr, tombèt dins la barrica ?".

Aquestas replicas en alexandrins, a la mòda burlesca, Emili Barthe las fa dire per d'obrièrs ataulats a la terrassa d'un cafè de vilatge, jos la trelha, al canton de la carrièra, dins Lou rebe de Peirounet. Mas las expressions oralas que n'avèm donat pas qu'un pichòt escapolon, las met tanben dins la boca dels borgeses, grands o pichòts, quand se recebon ceremoniosament, tant coma de las sirventas, dels trabalhadors de tèrra, dels menusièrs, comerçants, postièrs, peissonièras, maçons, pescaires... Se pòt pas citar totes los mestièrs que Barthe a representats dins son teatre, que son ambicion es de donar l'imatge lo mai precís e diferenciat de la societat lengadociana. La cultura del vin es coma lo ciment d'aquesta diversitat.

La pèça Lous rasims de luno es jogada a Pesenàs en 1927 per la tropa de Frédéric Pétesque11. L'accion se passa en Lengadòc-Bas, pendent las vendémias, dins la "mainajariá de monsur Ramèl", decòr descrich amb un abonde de detalhs realistas : la cort, los escalièrs, la trelha, lo portal alandat que laissa veire lo vilatge amb son cloquièr, la pòrta del chai dobèrta sus totes los instruments de la vinha... L'ostal deu pas èsser luènh de Vilanòva, que se ditz que, de la vinha, òm pòt veire los Pirenèus, e que lo majoral Laurès (reincarnat !) i passa en vesin, dintra e sortís, mai d'un còp. Es una figura nòbla d'artista e de savi (document 5). Lo tèma dels "rasims de luna" es d'alhors manlevat a una cançon de Laurès, cançon leugièra qu'evòca l'amor liure en temps de vendémia :

"E cadun ambe sa caduna
Dins lo campèstre embriagat,
Anèit partiràn d'amagat
Per culhir de rasims de luna ! ..."

Çò que mancarà pas de far lo jove Jan, filh del patron, amb la polida Martina, una copaira blonda venguda... d'Avinhon e mestressa d'un braconièr, que li dison "lo Roge"! Mas l'aventura que comença dins los rires e l'afiscacion de la vendémia, amb danças e cants, vira al drama, quand Jan vòl esposar sa Provençala. L'acarament del paire e del filh ven lo subjècte central de la pèça. Lo primièr argumenta de l'onor, del nom, de la proprietat e de la morala, lo segond dels dreches de la passion. Lo paire ganha, mas tot bèl just, que Martina, in fine, es nafrada a mòrt per son braconièr. L'òrdre del campèstre es restaurat, e la morala de la proprietat e de l'eiretage triomfa.

Dins La Gitano, pèça de 1931, (document 6), la cortina se dobrís parièr sus un decòr rustic : "Granja de Mèstre Arnaud, entre Serinhan e Besièrs, entre lo ramonetatge e l'ostal : trelha sus la façada, banc rustic davant la pòrta". Los mots cargan lor pes de realitat sociologica : la granja es la bòria, lo ramonetage, l'ostal del meitadièr, del baile o ramonet, e l'ostal es l'abitacion del mèstre. Vaquí un mond en representacion : la gròssa proprietat de la plana, lo mèstre e los obrièrs que tòrnan en fin de matinada e rendon compte del trabalh. Venon de sulfatar. La distribucion de paraula es plan ieraquizada : Pierrau sembla d'aver la plaça del ramonet, parla primièr, los obrièrs aprèp, e enfin lo gitano ditz sa frasa. Son tres gitanos "endiablats", preissats d'avançar per poder assistir a las fèstas de Las Santas lo 25 de mai. Dins lo dialòg, cadun ten sa particion, la familiaritat paternalista e ironica del mèstre, lo respècte del ramonet, la satisfaccion del trabalh plan fach matissada de la contrarietat de professionals obligats de seguir lo ritme tròp rapid que los interimaris que son los gitanos lor an impausat. Lo tèma de la pèça es ja indicat : l'oposicion de dos monds, lo dels òmes de la tèrra e lo dels "barrutlaires" sens estaca. L'intriga es una represa dels Rasims de Luno. Lo filh del patron tombarà amorós de la bèla Gitana, mas a la temptacion del nomadisme succedirà la saviesa terradorenca. La Gitana, escotelada ela tanben per un pretendent gelós, morís, coma Mirèio, a Las Santas12. L'amor aquí tanben serà sacrificat a la lei d'aram del patriarcat.

Lo perdoun de la tèrro (1925) representa l'autre costat : la descasença d'una proprietat pichòta que son mèstre a pas sauput o pogut servar. Martí a vendudas sas tèrras e sa "grangeta" per dotar sa filha, e se tròba a calòs. Regreta lo temps ont èra "son mèstre", vinhairon liure e urós :

"Tant ivèrn coma estiu, alargat pel campèstre
Fasiái mon trabalhòt reglat coma se deu,
Coneissiái pas digús de pus urós que ieu !
Cada matin, quand l'auba atuda las estelas,
Quilhat sus ma saumeta entre las canastelas,
Anavi escaucelar, podar, sofrar, rasclar ;
Me crebar dins ma vinha èra me regalar."

Ges de tèrra, ges d'ostal. Los mòbles de la familha son venduts a l'enquant, lo filh jove es escampat del collègi. Se retròban, umiliats e ofensats, dins l'ostalon del vesin. A l'evidéncia, aquesta pèça representa lo mecanisme de la speculacion capitalista que permet als gròsses negociants (M. Bompal) de devorar los proprietaris pichòts (Marti) e mai los negociants mens solids (lo gendre Ramon, butat al suicidi) per dire de contrarotlar mercats e produccion. Los dialògs son violents, l'occitan ditz amb eficacitat los conflictes umans e las destinadas estrifadas. Mas la lei del genre comic permet pas una denóncia tròp amara de l'injustícia. Sus la scèna, Barthe filtra la realitat sociala amb de crivèls psicologics mai o mens versemblables : d'un costat acusa las femnas capleugièras d'aver fach lo malur de l'ostalada, e de l'autre, dona de remòrds al gròs negociant que fin finala rendrà als Martí la tèrra e l'ostal, amb aquelas paraulas sublimas :

"La tèrra a pas d'atrach per n'autres comerçants
E de pensar que vos l'amatz coma un calandre
Me dobla lo plaser de poder vos la rendre !"

Lo maridatge e las amors son donc sovent, dins lo teatre de Barthe, sotmeses a l'interés de la vinha. Dins Lous Maridaires, lo filh del cordonièr Gustou deu maridar una filha qu'aima pas, perqué sos parents an de vinhas : l'ambicion de l'artisan es d'aver qualques vinhas, e mai foguèsson "quatre socas en crotz" coma ditz, e a partir d'aquò, la promocion passa per lo nombre de socas qu'òm poirà apondre al ben13. Dins Nino, los parents d'una joventa son plan uroses de la veire dançar la dança de las Trelhas amb un cèrt Polita de Montblanc, qu'es "caluc del vin que vend", mas la filha es amorosa d'un pastre desargentat !

L'ideologia del terraire

Claude Alranq o ditz dins son Théâtre d'oc contemporain14 : tot lo teatre païsan d'entre las doas guèrras en occitan es animat per lo culte sobeiran de la "Tèrra", lo d'Emili Barthe bèl primièr. Es a respècte de l'interès de la Tèrra, sovent confondut amb la Proprietat, que totes les conflictes se devon resòlver, per lo bonur o lo malur dels òmes e de las femnas, de las familhas, de las comunautats... Es la valor superiora. La tèrra mentís pas, la tèrra perdona, la tèrra es generosa... La morala del Perdoun de la Tèrro es explicita :

"La tèrra vos pòrta son perdon
Sap que l'avètz totjorn aimada e regretada".

La Tèrra, d'un biais essencialista, permet de passar per dessús los accidents de l'istòria, a regard d'una permanéncia de valors que lo temps ciclic de las recòltas incarna. Lo messatge mistralenc, en 1907, èra ben d'aquesta inspiracion. Dins son poëma del 3 de mars 1907, Veguen veni, Mistral se plaça, per prendre pas posicion dins lo temps dels eveniments, al nivèl de l'eternitat :

"S'aco's pas vuei, sara deman
Duro jamai quand plòu o nèvo
Pèr tóuti lou soulèu se lèvo,
E grum d'eigagno en se fourmant
Autant lusis coume diamant."

e presica la paciéncia de la natura als òmes impacients :

"S'aco's pas vuei, sara deman
Rapelen-nous que la paciènci
Es lou cepoun de la sapiènci
E, mau-grat tout, sian flourimand
Quand de paciènci nous arman".

Lo poëma es publicat en junh dins la Cigalo lengadouciana15.

Emili Barthe, dins lo roman de la fin de sa vida, La Nissanenco, jos-titolat "roman de la tèrra d'òc", es tot plen d'aquesta filosofia. Lo temps a passat, la societat a cambiat, mas fixa dins una forma romanesca una ideologia que rebat lo desir d'eternizar la "Tèrra d'òc". Aqueste roman es d'alhors pas un roman tant a de mal a trobar son ton entre lo realisme de la descripcion del país (trabalh de la vinha mai que mai o pintura justa de las relacions socialas dins un vilatge) e un discors pastat d'ideologia felibrenca.

Podèm notar pasmens, qu'al contrari de las situacions del teatre, aquí es pas la vinha qu'empacha los joves de se maridar, es la distància sociala. Floreta, filha d'artisan de Nissa, pòt pas esposar Francil, un "bastard". Passarem lis : lo corrolari del culta de la Tèrra es lo de la "raça", "la fòrta raça d'òc", "l'arma de la tradicion"!

La vinha, ela, reunís los joves. Lo temps de la vendémia es temps de fringatge. Dona als joves l'escasença de se rescontrar : Floreta trabalha a la vinha e espèra mai que tot l'ora de la vendémia (document 7). Lo tèma de la libertat sexuala que la vendémia favoriza es recurrent dins la literatura occitana, coma o mòstra Felip Gardy dins son estudi sus la "caponada"16.

Lo roman comença per la caponada e l'intriga sentimentala, puèi se fa mai etnologic en descrivent las fèstas ligadas a la vinha, coma la "carreta ramada" e la "solenca". Aqueste repais de fin de vendémia se fa a la granja de Salabèrt (document 8). Barthe representa la fin de la vendémia, amb grandiloquéncia, coma un moment ritual ont los òmes fan rajar lo sang de la tèrra, lo principi de vida que se transmet de generacion en generacion. La Tèrra-Maire es urosa de "s'adalir per lo benèstre de l'umanitat" dins una vision quasi cristica, avant d'entamenar son cicle de renaissença. Lo ligam de tota una societat i deu trobar sa fòrça, malgrat las tensions superficialas : "Mêmes dins las epòcas las plus treboladas ont la politica semenava la discòrda dins tant d'ostals, los vilatges an totjorn donat l'impression d'èstre de grandas familhas amolonadas al torn del cloquièr." Reconciliacion de las classas dins la fraternitat meridionala : sens luènh de l'eime de 1907, mas pas tant qu'aquò, al fons, levat lo cloquièr ! Nos demandam amb interès çò que n'es endevengut de la pèça inacabada sur 1907 que Barthe es censat escriure dins lo meteis temps, a pauc près, qu'escriu La Nissanenco. Mas, dins La Nissanenco, cal ben dire qu'es lo ruralisme felibrenc que domina, e, en 1938, es malurosament portaire d'autres ressons.

Dins l'òbra, fòrça rica, d'Emili Barthe, una evolucion se dessenha, d'una poësia polemica sus la crisi del Miègjorn a un teatre fecond noirit de la coneissença intima qu'a de la societat bas-lengadociana, per acabar sus un ensag de roman sus lo país natal. Lo tèma de la vinha es omnipresent, jos totas sas formas, economica e istorica, burlèsca, patetica, erotica, etnologica, mitica. La distància amb l'istòria es mai importanta a mesura que lo temps passa, en foncion tanben dels genres causits. Es ben lo genre teatral qu'a sa preferéncia e la de son public, genre popular que n'explòra tota sa vida las possibilitats, de la galejada al drama, a l'interior d'una estetica del "natural" qu'es la d'una situacion e d'una societat, e que, per una granda part, es condicionada per la causida de la lenga.

Annèxes

Document 1

Poème :La malautiá de la vinha

Document 2

Poème :Paure Miègjorn

Document 3

Poème :Trista cançon

Document 4

Poème :Coma sos noms o indican...

Document 5

Poème :Lo cicle del rasim

Document 6

Document :Retorn al mas

Document 7

Document :Los trabalhs de la vinha

Document 8

Document :La tèrra nòstra

Concors d’afichas del projècte academic de Montpelhièr.
Aficha de Adeline Chulia, Charlotte Berger, Morgane Pisanello, seconda 12, licèu Lacroix, Narbonne.

(1) D'aprèp : Claire Torreilles, Le monde viticole dans l'oeuvre d'Emile Barthe, colloque de la "Société d'Histoire du Languedoc", Montpellier, 1984.

(2) Prenèm lo partit de donar dins lor grafia originala (mistralenca) los títols de las òbras, mas de transpausar en grafia normalizada los tèxtes citats, per facilitar l'utilizacion pedagogica que de professors ne podràn far, per exemple dins l'encastre del projècte academic occitan de 2006-2007 dins l'acadèmia de Montpelhièr : Cultura d'òc e viticultura, 1907-2007.

(3) Editat per Cristian Laus, Los secrets de la vendémia, IEO, 1988.

(4) Consultar, per aver idèa de l'abondància de la produccion teatrala, los recensaments faches per Claude Alranq dins sa tèsi, publicats dins Théâtre d'oc contemporain, Les arts de jouer du Midi de la France, Domens, Pézenas, 1995 e Répertoire du théâtre d'oc contemporain, Domens, Pézenas, 1997.

(5) Eslogan de 1907 : "La grela, la jalada, nous foou pas tant de mau couma la cassounada", Florensac, 34.

(6) Dins La Nissanenco, un ric proprietari del vilatge se met un jorn a copar d'olius centenaris en plena produccion, per plantar de vinhas. Es un sacrilègi, ditz lo narrator, que profetiza sens tròp de dificultat "Las vinhas manjadoiras faràn pas lo bonur de nòstre país !". La scèna es citada dins Lenga e País n°32. Una part de nostalgia dintra dins aquesta deploracion, coma o vesèm dins lo sonet Lo Meissonièr, de Barthe, paregut dins la Cigalo lengadociano, junh 1932 : "Es pas sens mal de còr que vesiá pel campèstre / La vinha un pauc cada an rosegar la meisson / Lo meissonièr maudís la vinha agoludida..."

(7) Eslogan de Saint-Estève (11) dins las manifestacions : "Sommes-nous fils de la terre de France ?", de Caux (34) "Ô France, n'attends pas que le Midi te renie !"

(8) La faim, la misère sont, avec la colère contre les fraudeurs, les thèmes récurrents des slogans de 1907.

(9) Veire l'analisi que ne fa Rémy Pech, mai que mai dins "1907, Révolte contre Marianne ou Marianne en révolte ?", in Per Robèrt Lafont, CEO, Montpellier-Nîmes 1990.

(10) De fach Pansarilha serà condemnat al nom de l'onor del Miègjorn e de França ! La galejada pren una dimension militanta : "A bas los gorrins qu'empoisonan la França / Lo melhor vin del mond es lo vin del Miègjorn !"

(11) La pèça es dedicaca : "A mous amics, A.-P. Alliès e Maurice Petesque, que mantenou toujours en ciutat de Pezenas l'amour de nostro bèlo lengo, e lou respect de nostros vièlhos tradicius".

(12) Es l'escasença, per lo felibre Emili Barthe, de saludar La "nacion bomiana". La pèça es d'alhors dedicada a Folco de Baroncelli e a Josèp d'Arbaud !

(13) Ives Roqueta o ditz plan dins De la vinha, del vin e dels òmes : "Tot lo mond vòl aver sa vinha.. L'obrièr agricòl se sagna per crompar de qué plantar qualques centenats de pès. Lo pichòt proprietari per agrandir son ben..." citat dins Oc-Ben, premièra annada, unitat 8, p. 94.

(14) Claude Alranq, op.cit. nòta 2.

(15) Les Olivades, 1912.

(16) "Un ethnologème, La caponada", in Lenga e País n° 22, 1991.

Lenga e país d'òc, n°46, page 25 (04/2007)
Lenga e país d'òc - La vinha e lo vin dins l'òbra d'Emili Barthe (1874-1939)