Practicas

Lop a Roncesvaus

Estudi comparat de tres tèxtes sus la batesta de Roncesvaus

Pascal Sarpoulet

Lo 15 d'aost de 778, sus un pòrt, un passatge, deus Pirénèus, se debana una batesta importanta. L'arrèrguarda de l'armada de Carlemanhe que porta los tresaurs raubats a Pamplona e a Sarragoça es attacada per los montanhòus gascons deu duc Lop. La legenda que va préner aqueth eveniment e lo transformar en luta entre los Francs e los Sarrasins: lo monde es bipolarizat entre los bons e los maishants! Dus autors gascons d'expression occitana deus màgers, a mes de 70 ans de temps, lo Camelat e lo Manciet, traiten lo motiu literari de la batesta de Roncesvaus. Los dus emponten lo legendari duc de Gasconha, Lop. Los dus tèxtes son disparièrs, totun son, los dus, escrits dens la dralha de l'epopeia, atau, de tot biais, en beth decentrar lo punt de vista, n'escriven pas un raconte "rotlandian", mes "lopian". Mès quan, ençò deu purmèr, lo cant etnic pren la plaça d'un "contra-cant" en inventar una navèra istorialitat en bipolarizar lo monde entre Francs e Gascons, lo second qu'estima mes de s'apregondir dens la legenda e d'inscríver lo reau dens una cosmologia extranha. Atau, si lo Lop de Camelat es un eròi omeric, lo de Manciet es mes pròche deu shaman qui sap comandar aus elements, aciu, lo monde n'es pas bipolari e la natura es una.

Cronologia

  • En 486, lo reiaume franc es fondat per Clòvis
  • En 711, Espanha es conquesida per los musulmans. Eudes, duc d'Aquitània, los estanca per lo purmèr còp davant Tolosa en 728. En 732, davant Peitius, es Carles Martel qui estanca una avans guarda de quauques sordats. Carles Martel n'aprofieita de la hèita tà baishar en Aquitània e s'ac desroinar tota.
  • La Batesta de Roncesvaus se debana deu temps de Carlemanhe (742-814, hilh deu Pepin, rei deus Francs en 768, d'Italia en 774, soveran de Bavièra en 785, e de saxe en 799).
  • Deu temps de la campanha contra los Arabs d'Espanha (ajuda a un cap musulman en susmauta contra l'emir de Cordoba), Carlemanhe trauca los Pireneus, pren Pamplona, mes ne capita pas a préner Saragòssa. Una susmauta deus Saxons lo mia a tornar passar los Pireneus ont la soa arrèr-guarda es chaplada per los montanhòus bascs e/o gascons, lo 15 d'Aost de 778.
  • Degun ne sap pas vertaderament ont se debanè la batesta. Benlèu au Somport, benlèu au Còth de Pau...
  • Lo heit de guèrra es rapportat per Eginhard dens la Vita Caroli, en 830. La purmèra mencion deu nom de Roncesvaus apareish dens una nòta d'un monge espanhòu deu monasteri de San Millan de Cogollan, en 1070.
  • Lo manescrit francés de la Chanson de Roland data de la fin deu sègle 12au. Lo tèxte prumèr estó escrit en anglo-normand entre 1080 e 1100 en vers de 10 sillabas assonançadas. Aquesta mesa en forma d'ua tradicion anteriora es un deus elements deu cicle de Carlemanhe, tau com Renaud de Montaubant, Huon de Bordeaux, eca.
  • Existèish un Roland occitan, descobert sus un registre notariau de 1398. La data de la soa redaccion purmèra es benlèu anteriora au Roland francès (Robert Lafont) La Geste de Roland, t 1, 2, L'Harmattan, 1991.
  • En 1920, Camelat publica Morta e viva qu'un cant parla de Roncevau e, en 1997, Manciet publica Roncesvals.

Trencaduras de la sequéncia

Los tres tèxtes que son cargats d'istòria. En medish temps, son bons subjèctes de prèsa de paraula. Cau ensajar de'us véder, un còp mes, com supòrts a discutidas, en medish temps com elements culturaus. Se poden integrar dens un estudi mes globau sus l'Edat-Mejana e lo son imatge dens la litératura.

Materiau

  • Ficha de presentacion istorica
  • Estrèits de Ronsalvals, de Morta e viva e de Roncesvals: Le Roland occitan, edicion e reviradas, Gérard Gouiran e Robert Lafont, 10/18, Bibliothèque médiévale n°2175; Miquèu de Camelat, Morta e viva, 1920. Cant 5au, "Lop a Roncevau"; Bernard Manciet, Roncesvals, Pau, Covedi, 1997.

Nivèu

Eslhèves de fin de tresau LV2 o de licèu.

Los objectius de la sequéncia

Objectiu linguistic

Competéncia orala de compreneson : compréner los tres tèxtes en lectura lenta hèita per lo professor, en compreneson globala, compreneson apregondida après explicitacion deu vocabulari complicat ;

Compétencia orala d'expression : per uns eslhèves, expausats; per los auts, poder reformular cada element deu tèxte en compreneson globala, balhar son avis en compreneson apregondida ;

Competéncia escrita de compreneson : poder cercar e aquesir los elements importants dens las fichas de rensenhament balhadas ;

Competéncia escrita d'expression : presa de nòtas regularas, redigir un arresumit de la situacion de l'Occitània atlantica en aqueras tempsadas dab los temps deu passat e la concordància deus temps.

Objectiu literari :

La literatura occitana medievala, lo Felibritge, la literatura après la segonda Guèrra mondiala. Las tecnicas d'expression.

Objectiu culturau

Occitània de la mitat de l'Edat-Mejana; competéncia esperada en fin de sequéncia : saber situar los hèits istorics dens lo temps e dens l'espaci, conèisher la debuta de la constitucion de l'espaci nacionau francès, la guèrra medievala.

Objectiu de ciutadanetat

Lo debís sus l'aute mes; competéncia esperada en fin de sequéncia : estar capable de relativisar l'etnocentrisme e lo "patria-autisme".

Debanament de la sequéncia

N.B. : sheis sesilhas son previstas. Cada sesilha se debana deu medish biais : arcuelh, reactivacion deus aquesits anteriors, aquisicions naveras, nòtas deus devers entau cors qui ven, segon la forma descrita dens l'article de Lenga e país sus la didactica de l'occitan .

Sesilha 1 : lo guerrièr medievau e la hèita de Roncesvaus

Preparacion : dus eslhèves an aprestat un expausat sus Roncesvaus en partir de la ficha balh­a­da per lo professor.

Presentacion deu lexic de la guèrra medievala en partir d'una gravadura en transparent projectada a la paret. Sus la gravadura, i a mes d'un guerrièr medievau.

Objectiu lexicau : aquesir lo vocabulari de la guèrra medievala ;

Objectiu gramaticau : tornar véder los temps deu passat

Debanament : un eslhève se lhèva, va a la paret, causeish un personatge e ensaja en respóner a las questions de har descobrir aus autes mes qui es.

Objectiu culturau : presentacion de l'expausat deu tèma de Rotland e de Lop. Tribalh en partir de la ficha

Sesilha 2 : la canta de Roland

Objectiu lexicau: reactivacion deu lexic de la guèrra medievala

Objectiu literari: reactivacion deus aquesits sus la literatura medievala occitana. La guèrra medievala vista au truvers de l'amplificacion epica (paralèl dab la BD, lo mangà, lo film d'accion, eca.)

Debanament : reactivacion de la hèita de Roncesvaus, lectura per lo professor deu tèxte medievau, reformulacion per los eslhèves : las armas, las tecnicas de combat, la plaça deu narrator.

Sesilha 3 e Sesilha 4: Lo Lop de Camelat

Objectiu lexicau: tornar véder lo lexic deu païsatge.

Objectiu literari: elements suu Felibritge gascon e la poetica de Camelat. Lo ròtle de la natura den lo combat, la guèrra de guerrilhà, la diferéncia dab la vision deu Rotland medievau.

Debanament: reactivacion deu Rotland medievau. En partir deu tèxte escrit : explicitacion deu lexic complicat, la descripcion deu paisatge, de la batalha, la geografia deu combat, las armas, coma son plaçats los enemics, las tecnicas de combat

Sesilha 5: Lo lop de Manciet

Objectiu lexicau: lo lexic deus elements, deus animaus.

Objectiu literari: la literatura occitana après la segonda Guèrra mondiau e la poëtica de Manciet. Analisi deu rapòrt de Lop tà la natura, la natura coma personatge. La non-polarisacion deu monde de Manciet.

Debanament : lectura deu tèxte per lo professor, las oposicions entre las duas armadas (leugèr/pesuc) trobar l'estratégia de combat deu Lop dens aquera hèita, lo ròtle deus chivaus (e la personificacion deus chivaus de Lop).

Sesilha 6: avaloracion de la sequéncia

Debanament : situar la hèita de Roncesvaus dens una cronologia. Imaginar un raconte deu combat per un sordat deu Lop, e per un Franc en utilizar las tecnicas de combat qui son descritas dens los très tèxtes.

Perlongament :

Visita d'un castèth medievau dab presentacion deus armaments medievaus, de la guèrra de sieti (Carcassona, Castelnau en Dordonha...).

Document iconografic

Bibliothèque nationale de France : La mort de Roland

Lenga e país d'òc, n°45, page 37 (06/2006)
Lenga e país d'òc - Lop a Roncesvaus