Practicas

Istòrias de seda

Gilles Arbousset,

Claire Torreilles.

Lo temps de la prosperitat de la seda se desvolopa en Provença rodanenca e en Cevenas al sègle XVIII e conois son apogèu a l'entorn de 1850 abans que las malautiás se metan als manhans. La costuma domestica de far de manhans dura encara longtemps, mas las darrièras filaturas barran dins las annadas 1950. Jean-Noël Pelen qu'a fòrça estudiat la memòria cevenòla, e çò qu'òm a poscut apelar "la civilizacion de l'amorièr" aquel "arbre d'aur", escriu : "La soie dans les Cévennes a laissé un souvenir que la mémoire collective restitue essentiellement de façon positive, lui faisant correspondre une ère de prospérité, un véritable âge d'or associant tant le monde rural, producteur séricicole, que les populations des villes et villages concernées par ses activités à caractère industriel, filature et bonneterie."
A l'entorn dels manhans la produccion d'identitat es rica, tant iconografica coma textuala. Los documents que citam seràn de metre en relacion per far descobrir als escolans de uèi un mond que lor es per la màger part desconegut encara que son existéncia se laisse encara legir dins l'abitat o lo païsatge en Ardècha, en Cevenas o dins Droma.
Per completar lo dorsièr, de fichièrs "son" pòdon èsser escotats e telecargats, sus lo siti del CRDP : entrevista d'una obrièra de la filatura, cançons.

Document (format PDF) :La seda (documents iconografics)

Documents

Document 1 : Memòria de la seda, lo descoconatge

Gabriel Lafont, colleccion del musèu de la seda (carta postala çai contra, pagina 12, Saint-Hippolyte-du-Fort, 31170).

Entre 1900 e 1914, la carta postala a subjècte etnografic fa flòri. Los païses, los vilatges la sabon utilisar per valorizar lor activitat e lor imatge. En Cevenas, la sericicultura es un tèma famós, un marcaire fòrt de l'identitat cevenòla. Gabriel Lafont, notari e òme de letras pròche del Felibritge, de Sant-Estève-Val-Francesa, edita un nombre important de cartas sus la cultura de la seda. S'inspira de la realitat quotidiana, non sens apondre una certa mesa en scèna. Los personatges prenon la pausa, los grops son plan compausats, dins un socit d'estetica jamai absent del testimoniatge patrimonial.

Document 5 : Un trabalh meravelhós

Ah! Eugeno, se passaves quauqueis jours dins uno magnaniero et que veguesses trabaillar aqueou mascot de vermenoun. Es aqui que badariés coumo un durbec. Es un temps de grand fastigagi, de grosso preisso per leis fremos. Foou souvent cuilhir de fueilho, se levar matin et se couquar tard, bèn que lou souen leis carcagne subrequetot quand souerton de la carto. Leis jouinos filhos quillados sur leis amouriers n'an pas souvent lou temps de cantar, cependant n'y a toujours qu'aucuno que s'esquierlo. Es à remarquar que touteis leis trabailhs de la campagno se fan ourdinariment en cantan, lou bon diou lou permette, car aquo semblo que delasso. Se vesiés nouestreis magnans quand soun encabanats e qu'escaloun bèn sur lou boués, sariés maravillat. D'abord lou magnan serquo sa plaço per trabaillar à soun coucoun, aprés estaquo seis bouts en vanegan sa testo d'eici et d'eilà. Soun pichot mouroun negre li serve de navetto et t'assuri que bèn qu'ague jamais fa d'aprentissagi, ni jamais vis trabailhar soun paire, gés de teisserand ourdissoun miés uno telo qu'eou, et gés d'oubriers eme seis doues mans, seis engiens et seis machinos à vapour pourrien faire un trabailh tant bèn fini et tant marveilhous.

Atribuit a Diouloufet. Tròç d'un tèxt mandat a la Societat Arqueologica de Besièrs, per lo concors de poesia en lenga d'òc, 1840.

Document 9 : Escriches d'escolans

Escòla publica del Pendedís, Lozèra. Julh de 1930.

Ma maman a mis la graine huit jours
au chaud dans des petits sacs.
Le soir elle les met dans son lit, le
jour elle les porte sur elle, sous sa
jupe.

Georgette Dumas, 11 ans.

Jeudi, je suis allée aider un voisin à
"défaire".
D'autres personnes étaient venues,
nous étions douze.
Nous allons nous installer à
l'ombre sous les arbres au-dessus
de la maison.
On apporte une grande échelle
qu'on couche sur le sol.
On y pose les bruyères.
Les jolis cocons dorés! On dirait
des fruits piqués dans les rameaux.

Jeanne Verdier, 12 ans.

Document 10

Grand-mère revint de la magnanerie en disant
qu'il n'y avait plus de cocons.
Alors maman murmura:
"Il n'y en a pas beaucoup!"
Après le goûter, nous les avons pesés: 7 kg !

Jeanne Turc, 9 ans.

Je n'aime pas "décoconer" surtout quand les bruyères sont sales parce que les vers morts sentent mauvais.

Adrien Foulc,
11 ans.

Document 11 : Pichòt vocabulari de la seda

La grana

Lo manhan sus la fuèlha d'amorièr

Babòt dins lo cocon e cocon acabat

Lo babòt venent parpalhon

"Olivièr de mon grand, amorièr de mon paire, vinha de ieu, amb vos, crebarai pas de fam."

Dicha populara

Document 13 : Dins l'odor de la mòrt

A l'odor òrra de poirenca qu'embugava lors vestits, lors mans e lors pèls, se conoissián las drolletas que trabalhavan a la seda.

Dins la calor d'estuba de las filaturas, lor cara roginosa clinada sus las bacinas d'aiga bolhenta, anavan cercar amb lors mans biaissudas mas conflas e rojas coma las de las bugadièras, lo bot del fial de seda.

Las fialairas avián dètz, onze, dotze ans, sovent mens. Òm las fasiá metre en reng, òm lor fasiá crosar los braces e dire la pregària. Èra pas per res que las filaturas s'apelavan "los convents sedoses".

Tot de long de la jornada de trabalh, una jornada longa de dotze oras -començava quand fasiá encara nuèch e s'acabava a la nuèch tombada : cinc oras del matin, sèt oras del vèspre- la vapor e la calor enauravan la flaira del babòts mòrts.

E es dins la pudesina e lo patiment de l'umiditat caudassa qu'en dessús de lor cap las escanhas de seda clara venián bèlas.

Aital la seda somptuosa naissiá dins l'odor de la mòrt. Mas i aviá un trabalh mai desagradiu, mai pudent encara que lo debanar dels cocons. D'unes manhans èran dobèrts vius. Los dets menuts anavan cercar, dins las viscèras tébias e pegosas, las glandolas sericigènas. Las caliá estirar mecanicament per obténer un fil mai fin qu'un pel e mai solid qu'una còrda

Ne fasián de bas de linhas, e un fil cirurgical per las suturas mai delicatas.

L'apelavan "lo crin de Florença".

Marie Rouanet,
Le crin de Florence, Climats, 1986. Revirat del francés CT.

Document 14

(c) DR

Document 15 : Vendre los cocons

A la filatura. Los cocons son portats dins de banastas en castanhièr, los terrairòls. La filatura es la de "Maison rouge" d'Alès, darrièra filatura a barrar en Cevenas (1965). Los bastiments son per abrigar lo Musèu de las valadas cevenòlas, ara installats a Sant-Joan-de-Gard.
(c) Colleccion del musèu de la seda.

Document 16

Al mercat de Monoblet, pesatge dels cocons.
(c) Colleccion del musèu de la seda.

Questions sus lo dorsièr

Document 11

A un aspècte documentari. Permet de se representar lo cicle del manhan, e de metre un imatge jos cada nom. Mas seriá pas de bon de començar per aqueste. Òm se i referirà cada còp que serà necite. Val totjorn melhor començar per un document autentic, que presente una situacion.

Document 1

Per aquò lo document 1 es excellent.

Far descriure lo document iconografic segon la grasilha donada dins Lenga e País 43, p. 40 (çò que vesi, çò que pensi, çò que sabi).

Un còp pausadas las questions: qui, onte, perqué? la descripcion del document desbocarà sus la question : e que i a abans e que i a aprèp lo moment çai-fixat?

Document 2, 3 et 4

Son de tèxtes poëtics, a d'epòcas e dins d'estils desparièrs. La lectura comparada pòt èsser un bon biais de far sentir çò que cadun a d'original.

Cossí es caracterizat lo manhan? Far relevar los advèrbs, los adjectius qualificatius, las comparasons que li son aplicats? Quin aspècte es mai presat dins cada tèxt? Quin element de sa vida es mes en relèu? Per quin efièch de sens ?

Qual poèma vos agrada mai? Perqué?

Document 6 et 7

Quins moments del "cicle de la seda" son evocats per Aubanel e per Mistral? Relevar los tèrmes tecnics dins l'un e l'autre tèxt. Es poëtic lo trabalh? Mostrar cossí se trena dins cadun lo tèma de la jovença amb lo del trabalh.

Document 5 et 8

De qué parlan l'un e l'autre tèxt. Qu'an de comun? Quinas diferéncias notatz?

Document 1 et 7

Far comparar amb lo tèxt de Mistral (document 7) que descriu la meteissa scèna. Quina semblança e quina diferéncia i podèm far? Cossí se pòdon explicar las diferéncias ?

Document 12

Far reformular capítol per capítol.

Los enfants descobrisson un mond estrangièr. Qu'aprenon, a cha pauc, e de quin biais? Que i a de pedagogic dins la demarcha? Que nos ensenhan aquestas paginas de mai que los documents precedents (aspèctes geografic, istoric)?

Quinas reaccions an l'un e l'autre dròlle? De quinas valors son portaires? E l'objècte de lor descobèrta, de quinas valors positivas o negativas es cargat?

Document 9 et 10

Comparar los testimoniatges dels enfants de Losèra e las observacions dels enfants del Torn de França.

De quin autre document iconografic la fòto 7 vos sembla mai pròcha? Perqué?

Far trabalhar lo "punt de vista" e la modalizacion.

Document 13

Dins quin univèrs novèl, rapòrt als documents precedents, la romancièra nos fa dintrar? Qual es l'element primièr que joslinha? Quin efièch vòl produsir d'intrada sul legeire? Cossí afortís puèi aquesta impression?

Qu'es lo ton del passatge? Far comparar amb lo poèma d'Aubanel (document 6) e amb lo document 10.

Quines recopaments podèm far amb los documents precedents?

Document 14

Descriure la carta postala segon lo metòde preconizat (veire supra)

En qué confirma la descripcion de Maria Roanet del mond de la filatura?

Document 15 et 16

Descriure cada document. Que fan los personatges? Ont se passa l'accion?

De quals autres documents aquestas fòtos representan la seguida cronologica?

Que dona de pensar sus l'activitat de la seda ?

Sitografia

Lenga e país d'òc, n°45, page 13 (06/2006)
Lenga e país d'òc - Istòrias de seda