Tèxtes

Lo martelatge de la rata

Gilles Arbousset

Document 1

Gaston Vuillier : Le martelage de la rate, dessin aquarellé, collection Musée du Cloître de Tulle-André Mazeyrie, cliché Jean-Fançois Amelot, Seilhac (19).

Dessenh aqüarelat de Gaston Vuillier (1845-1915), fin del sègle XIX, Musèu de la Clastra, Tula, Corresa.

Document 2

Poème :Lo "Metge de Jumel"

Document 3 : lo pintor, Gaston Vuillier

"Je me suis souvent assis, le soir, au coin de l'âtre, Là j'ai écouté les récits des veillées, j'ai noté des légendes, j'ai surpris des moeurs singulières qui échappent au passant."

"Si parfois, nous sourions aux contes naïfs, c'est notre ignorance seule qu'il faut en accuser, ou notre manque de pénétration".

Ses qualités d'observation, son don de la mise en scène, son crayon très sûr ont fait de Gaston Vuillier un ethnologue soucieux de saisir sur le vif les coutumes locales qu'il pouvait croire en voie de disparition. Ainsi la scène du "martelage de la rate" nous paraîtrait bien effrayante et énigmatique sans les explications données par l'artiste qui avait également un don de narrateur. Le forgeron de Gimel, Chazal qui était un grand metze (un mage, un guérisseur), lui permit d'assister à cette opération mystérieuse...

Extrach del desplegant de presentacion de Gaston Vuillier, musèu de Tula.

Document 4

Document :La farga de Chazal

Questions sul dorsièr

I - Suls documents presents dins lo dorsièr

1. Agachar / legir los documents e ne faire una presentacion en qualques linhas.

2. Descriure lo document iconografic p. 96 segon lo metòde (veire l'anèx 1)

3. Analisi plastica del document iconografic p. 96. (Notar aquestes elements sul dessenh directament. Utilizar la color. Desgatjar. los plans, las linhas de fòrça, la lutz.

4. Legir lo poèma de Jean Mouzat. En vos fondant sonque sus la primièra estròfa, emplenar lo tablèu seguent.

Çò ja present dins lo document iconografic. Çò novèl dins lo document 2.

5. Perqué es interessant aqueste document per la bastison de la coneissença?

6. Agaches crosats

Dire quines elements del document 4 Dire quines elements del document 4

explican lo iconografic. completan lo iconografic.

II - Sul rapòrt tèxt / imatge en general

Question 1 : A vòstre vejaire, dins una amira de bastison de la coneissença, quines son los documents mai aisits a comprene pels apreneires ?

Question 2 : Quand un ensenhaire causís un document per sa classa los documents iconografics (de la foncion inductritz) son per el plan importants, perqué ?

Anèx 1 : ficha metòde per estudiar un tablèu

Estudiar un tablèu / un quadre, es l'examinar segon d'unas tecnicas per comprene çò que volguèt dire lo pintre.

Mas es tanben, primièr, un camin intim.

Primièra etapa: identificar l'òbra, la definir

  • Lo nom de l'autor, sa nacionalitat, las datas de naissença e de mòrt
  • Lo comanditari de l'òbra
  • Lo títol de l'òbra
  • La data d'execucion (per situar lo tablèu dins la carrièra del pintre, dins un moviment artistic) o d'exposicion
  • La tecnica e lo supòrt (aqüarela, pastèl, litografia, gravadura, dessenh sus papièr; òli sus tela o fusta...)
  • Las dimensions, tres formats: bèl (mai de dos metres) mejan (entre dos metres e 0,60 metre) pichon (mens de 0,60 metre).
  • Lo genre, cinc genres plan ierarquizats del viu cap a l'inanimat
    • La pintura d'Istòria (religiosa, mitologica, contemporanèa, antica...)
    • Lo retrach
    • La scèna de genre: subjècte de la vida vidanta
    • Lo païsatge: animat, inanimat
    • La natura mòrta
  • Lo luòc de conservacion: vila e musèu, colleccion publica o privada
  • Istoric de l'òbra, preséncia de signatura.

==> Aquesta partida es importanta mas, segon l'òbra, es pas necite de respondre a totas las questions, se pòt passar lèu dessús. Basta de ne rendre compte a l'oral.

Segonda etapa : descriure la forma

Estudiar la composicion, la construcion de l'òbra

  • Trobar los diferents plans. Lo primièr plan: lo plan mai pròche de l'espectator / lo reire plan: lo plan mai luenchenc / lo segond plan, lo tresen plan.
  • Trobar la(s) perspectiva(s): (perspectiva lineara - mai luènh mai pichòt... ditz la prigondor / la perspectiva atmosferica - mai luènh mens colorat).
  • Determinar las linhas de fòrça :
    • Las orizontalas: un camin, una paret, una separacion suggerisson la calama, aprigondisson l'image en marcant l'orizont.
    • Las verticalas: un arbre, un personatge, suggerisson la nautor, arrètan l'agach. (Las linhas orizontalas e verticalas introdusisson un sentiment d'estabilitat contràriament a las linhas oblicas o corbas que balhan un sentiment de moviment.)
    • Las corbas balhan un sentiment de doçor, o de moviment.
    • Las oblicas balhan una idèa de dinamisme.
  • Observar la disposicion generala de la scèna, e remarcar las linhas dessenhadas pels personatges, los objèctes, lo sòl o las parets (non pas dessenhar los contorns, mas arribar a una mena d'esquèma). Cossí son dispausats los personatges dins lo quadre?
  • Cercar se un punt precís del quadre es mes en valor: es lo punt de fugida.
  • Las colors: Quinas son las colors utilizadas? Son variadas? Quina es la color que domina? Las colors son caudas o frejas? Cercar las partidas mai claras e las mai sornas.
    • Primàrias: roge, blau, jaune.
    • Segondàrias: verd = blau + jaune; violet = roge + blau; irange = roge + jaune.
    • Colors frejas: verd, gris, blau.
    • Colors caudas: irange, jaune, roge.
      Dire se son de colors complementàrias. Las colors complementàrias son diamentralament opausadas sul cercle cromatic: Blau-violet / verd-roge / jaune-violet.
      Lo blanc augmenta l'intensitat de las colors vesinas. Lo negre las atenua.
      Las colors pòdon aver una valor simbolica. Per exemple, lo blanc es lo simbòl de la puretat.
  • Trobar la sòrga de lutz. Cossí son portadas las ombras? La lutz naturala que ven de defòra o lo lum artificial del talhièr.
  • Determinar d'ont ven la lutz (de fàcia, de costat, de mai d'un costat, d'un element figurat dins lo quadre...).

Tresena etapa: interpretar l'òbra

  • Legir lo quadre, trobar d'informacions dins l'òbra. Que representa? Qui son los personatges? Son coneguts? Quinas son sas accions? Quines son los luòcs, lo païsatge, lo decòr? Se pòdon identificar?
  • Quines son los objèctes plaçats dins lo tablèu?
  • Qu'avètz ressentit en vesent l'òbra? Comparar las esmogudas / las reaccions dels escolans de la classa.
  • Quin sentit, quinas idèas volguèt far passar l'artista quand pintrèt son òbra?

==> Per parlar de las activitats alentorn del quadre. Se remembrar de que significa legir un tablèu... (val tanben per "legir un libre!") Un tablèu es una òbra unica. La d'un artista. Se legís totjorn d'un biais intim. Es important de comprene que la riquesa de l'explicacion d'un tablèu es dins l'interpretacion, dins la confrontacion de las esmogudas, dins l'escambi. Legir es tornar crear d'un biais intim lo tèxt d'un autor, lo tablèu d'un pintor.

Anèx 2 : ficha supòrt d'observacion guidada per l'escolan

Introduccion (es la presentacion del document)

Çò que vesi (es la descripcion del document)

Çò que sabi (es l'explicacion del document)

Conclusion

Lenga e país d'òc, n°44, page 97 (01/2006)
Lenga e país d'òc - Lo martelatge de la rata