Tèxtes

Concas

Gilles Arbousset

Sul camin de Sant-Jaume de Compostèla, la glèisa abadiala de Concas, en Avairon, qu'aparava las relíquias de Santa-Fe, èra una etapa de las importantas.

Concas

Los camins de Sant Jaume. Oc-Ben ! t 2

Lo pelerinatge

A l'Edat Mejana, la question del Salut es al centre de totas las preocupacions, de totes los pensaments. Lo pelegrinatge constitussiá una part bèla de l'espiritualitat dels laïcs. De glèisas romanicas grandas que grandas foguèron bastidas per aculhir los milierats de pelegrins. Suls portals d'aquestas glèisas foguèron escalpradas de scènas representant de tròces dels Evangèlis, subretot lo tèma del jutjament darrièr. Es lo cas a Concas... magnificament.

Placa de carrièra, Besièrs, fotografia G.A. 2002

La conca, la gorda e lo baston

Lo timpan de Concas

Lo timpan es larg de 6,73 metres e naut de 3,63 metres. Se i retròban 124 personatges fòrça plan servats, e constituís un tresaur de l'esculptura auvernhata del sègle XII. L'artista volguèt escalprar dins la pèira lo moment dramatic que Jèsus-Crist prononcièt las paraulas de l'evangèli de Sant Matieu (XXV) e que son la sorga màger d'inspiracion del timpan del jutjament darrièr:

"Alara dirà als que seràn a sa drecha: venètz los benesits de mon paire, possedissètz le reiaume preparat per nosautres. Puèi, dirà a los que seràn a son esquèrra: aluenchatz-vos de ieu, maudits, dins le fuòc etèrn preparat pel diable... E se'n anaràn, aquestes al castigament etèrn, e los justes a la vida etèrna."

Aqueles gèstes contrastats de misericòrdia e de colèra divencas dison plan l'espectacle grandàs que se jòga desempuèi mai de sèt sègles sus la plaça de la glèisa de Concas.

Fòto Albèrt Sayag

L'estudi del timpan nos permet d'evocar l'escalpradura romanica e sas foncions: d'imatges per comprene los mistèris de la fe. Coma per melhor tocar los esperits, de colors vivas, que ne podèm totjorn veire qualques traças, venián enauçar las esculpturas, amb mai que mai de blau pel Paradís e d'òcre per l'Infèrn.

Cal dire que los imatges foguèron pas introdusits sensa rason. Foguèron inventats a causa de la manca d'instruccion de las gents ordinàrias que sabián pas legir e que podián, amb d'esculpturas o de pinturas, comprene melhor los mistèris de la fe, coma s'avián de libres.

Questions sus la fòto del timpan

  • Ont se pòt veire lo timpan, dins quina region, dins quina ciutat se tròba?
  • A quin sègle foguèt escalprat lo timpan?
  • Quines son los tèmas tractats?
  • A quin endrech de la glèisa lo podèm remirar?
  • Perqué èra importanta la glèisa de Concas a l'Edat Mejana?
  • La foncion del timpan èra sonque decorativa?
  • Quin es lo moment fòrça important de la religion catolica qu'evòca?
  • E ara, es importanta per la meteissa rason la glèisa de Concas?

La pesada de las armas

La pesada de las armas va fixar lo sòrt de l'òme per l'eternitat. Opausa Sant Miquèl e un demòni de l'aire trufandièr que se desfisan de l'agach de cada costat de la romana. Maldespièch de la trichariá del demòni qu'apièja sul platèu, de bada, la pesada se fa al benefici del ben. De la romana, demòran pas que los dos platèus. Darrièr lo demòni, un damnat tomba cap primièr, per una trapa dins l'antecambra de l'Infèrn.

"Un còp facha la pesada de las armas al jorn del jutjament darrièr, los elegits son de separats dels damnats.

Alara que los primièrs, vestits, son menats cap a las pòrtas de la Jerusalem celesta ont los espèran las jòias del paradís, los autres, nuses e espaventats, son getats pels demònis dins la maissa giganta de l'infèrn."

d'après Franck Horvat,
Michel Pastoureau,
Figures romanes, Seuil, 2001

Questions sus la pesada de las armas

  • Cossí se vei qu'es la scèna de la pesada de las armas?
  • Qual es lo jutge de las armas?
  • Qual pesa las armas?
  • Que fa lo demòni qu'es còsta la romana?
  • Capita o capita pas lo demòni de faussar la resulta de la pesada?
  • Perqué ensaja de faire clinar la romana de son costat?
  • Ont se tròba l'Infèrn? a drecha o a senèstra sul timpan? perqué?
  • Ont se tròba lo Paradis? a nòstra drecha o a nòstra senèstra?
    (O definir per poder parlar de la meteissa causa.)

L'infèrn

A esquèrra de Jesús-Crist, l'Infèrn:

De l'autra man, un demòni espelofit, mas tanben plan gaujós, armat d'una maçuga, es encargat de butar los damnats dins la maissa mostruosa de l'Infèrn. A la patz celèsta, l'escalpraire saupèt opausar amb violéncia lo caòs e la confusion de l'Infèrn.

La dintrada de l'Infèrn: lo mostre biblic, lo Leviatan, cais dubèrt, engolís los damnats, nuses, butats pel diable. Aqueste, lo cap virat en direccion de la dintrada del Paradís, agacha los elegits que li escapan.

Questions

  • Cossí son representats los personatges que son mandats dins la maissa del Leviatan?
  • Cossí son tractats?
  • Que podèm pensar de lors sentiments al moment de dintrar en Infèrn?
  • Qu'es l'ambient que regna en Infèrn?

Escrich sul timpan del costat de l'Infèrn, en latin.Revirada
HOMINES PERVERSI SIC SUNT IN TARTARA MERSI.Aital los òmes pervèrses son immergits dins lo Tartara.
PENIS INJUSTI CRUCIANTUR IN IGNIBUS USIT, DEMONAS ATQUE TREMUNT PERPETUOQUE GEMUNTLos injustes son torturats dins lo suplici, brutlats per las flamas, enrodats de demons e tremolan e gemegan sens fin.
FURES MEDACES FALSI CUPIDIQUE RAPACES SIC SUNT DAMNATI CUNCTI SIMUL ET SCELERATI.Los raubaires, los messorguièrs, los enganaires, los cobeses, los maufatans son totes damnats e mai los scelerats.
Escrich en bas del tympan
O PECCATORES TRANSMUTETIS NISI MORES
JUDICIUM DURUM VOBIS SCITOTE FUTURUM.
Ô pecadors, se cambiatz pas vòstre biais de viure, aprenètz la duretat del jutjament avenidor.

Lo Paradís

A la drecha de Jèsus-Crist, lo Paradís.

La resurreccion: La resurreccion dels còsses se debana dins la pèira coma sus un ecran de cinèma: amb l'ajuda dels àngels venguts joslevar las lausas, los mòrts se quilhan los uns aprèp los autres fòra de sos sarcofages.

La dintrada al Paradís: davant la pòrta un àngel aculhís los elegits, vestits, que se tenon la man e que, espaventats pel demòni e la scèna òrra que se debana davant la pòrta de l'Infèrn, se butassan per dintrar.

Aquesta part del timpan balha una idèa de l'òrdre, del calme, de la patz, de la jòia que regnan al Paradís.

Questions

  • Cossí son representats los personatges que se presentan davant la pòrta del Paradís?
  • Que fan?
  • Perqué son aculhíts al Paradís?
  • Que podèm dire de çò que pensan?
  • Ques l'ambient que regna al Paradís?

Escrich sul timpan del costat del Paradís, en latin :Revirada
SANCTORUM CETUS STAT XRISTO JUDICE LETUS.La tropa dels sants se ten drecha, gaujosa, prèp del Crist-Jutge.
SIC DATUR ELECTIS AD CELI GAUDIA VINCTIS GLORIA PAX REQUIES PERPETUUSQUE DIES.Aital als elegits victorioses son donats las gaugs del cèl, la glòria e la patz, lo repaus e un jorn sens fin.
CASTI PACIFICI MITES PIETATIS AMICI SIC STANT GAUDENTES SECURI NIL METUENTES.Los castes e los pacifics, los gents, los amics de la pietat se tenon aital, gaujoses, salves e sens crenta de res.

Los sèt pecats capitals

Perqué parlar dels pecats?

Dins l'escalpradura romanica, los pecats son de lònga representats. Marcan fòrça l'imaginari collectiu. L'iconografia presenta e explica als fisèls la classificacion dels pecats. Acompanha los sermons e las confessions dins la pedagogia dels pecats. Cicles allegorics dels vicis e de las virtuts, e visions del castigament eternal permeton a aquesta pedagogia de jogar un ròtle estructurant dins l'òrdre e dins l'imaginari social.

Quin òrdre?

Los set pecats capitals son ierarquizats dins una granda armada ont l'orguèlh es lo cap e la guida dels autres vicis, es a dire l'enveja, la colèra, lo tristum, la cupiditat, la golardisa e la luxúria. Cadun amb sas pichòtas armardas de pecats segondaris.

Cal senhalar l'existéncia d'autras menas de classificacion dels pecats, coma la division entre los pecats mortals e los pecats de segonda zòna, diches venials, los pecats per pensada, per paraula e per acte, mas lo sistèma dels pecats capitals es estat lo mai espandit e aguèt una influéncia granda sus la cultura medievala.

Bibliografia

  • Fau Jean-Claude, éditions du Beffroi - Conseil Général de l'Aveyron e tanben manual e libre del professor Hatier 5ena, 2001, manual Belin, 5ena, 2001.
  • BT, magazine documentaire, Sainte-Foy de Conques, n°1084, janvier 1997.
  • Le tympan de Conques en détail, brochure de l'abbaye Sainte-Foy, 12320 Conques
  • Pastoureau Michel, Figures romanes, Seuil, 2001.
Lenga e país d'òc, n°44, page 89 (01/2006)
Lenga e país d'òc - Concas