Notas de lectura
Agach occitan, aspects de la culture d'oc
Roland Pecout.
438 p., 20 euròs + 4,80 de pòrt, Règlament a l'òrdre de : Régisseur Recettes Publications UM3, a adreiçar al : Service des Publications Université Paul Valéry - Route de Mende
F34199 Montpellier cedex 5
Tél 04 67 14 24 60
publications@univ-montp3.fr

De Roland Pecout coneissèm mai que mai lo poëta e lo viatjaire. Mas es un òme multiple. Aquel libre nos fa conéisser son activitat de jornalista. Se tracha de las 53 cronicas en occitan paregudas dins una revista bimensuala francesa, Connaissance du Pays d'Oc entre 1976 et 1988 que quitèt de paréisser. Se las cronicas seguisson quand ne vira l'actualitat (parucion d'un libre, campanha per l'occitan lenga nacionala, anniversari dau CIDO, expausicions, creacion musicala, Polonha de Solidarnosc, etc...), aquela actualitat es pas qu'un pretext per aprigondir una reflexion. Es pas vertadièrament un jornalisme de l'actualitat. Resultat : mai de 20 ans aprèp la primièira parucion, aquelas cronicas son tan vivas e interessantas qu'au moment de sa sortida, e nos tòcan prigondament.

Connaissance du Pays d'Oc s'interessava a tot çò qu'èra vida vidanta e tradicions vivas en Occitània entre Gers, Dordonha e Niça. Dins sa primièira cronica de mai 1976, Pecout precisa son projècte : refút de la "color locala", refús d'un discors "subre" la lenga. Quista puslèu d'una dinamica culturala : "Nos prepausam de partir en bosca d'una cultura dins totei sei manifestacions. Ne volèm destriar los fius entrebescats, a travèrs dei dimensions dau temps, de l'espaci, tant coma de l'espaci interior e dau somiar collectiu". E acaba en escriguent : "Aqueleis enquistas, dins sei limits, se sabon quista e se vòlon conquista".

La taula analitica fa plan veire la varietat d'aquelas enquistas : arqueologia, art, cosina, cultura populara, istòria, literatura, reviradas, revistas, vilas. Òm passa, amb las cronicas, d'un tèma a un autre sens òrdre logic, talas coma son estadas publicadas au fiu dau temps.

E ne sortís una impression d'inspiracion larga e rica. L'alargament dau punt de vista, la libertat de l'agach, la prigondor de las analisis, lo seriós de la documentacion, menan a una vesion non-conformista de la cultura occitana. La sensibilitat fonsa a la cultura populara dona de pichòts joièus quand Pecout parla de la caça, de la Tarasca, o de las subtilitats de la lenga populara.

La preocupacion istorica es una constanta dins totas las cronicas. Per Pecout, es afar de luciditat, de "traversada dei condicionaments dessauputs, sens crenta de legir lei fracatges e lei falhidas, per poder menar una accion actuala ambe la pus granda coneissença de se. L'istòria es pus messòrga o encloscatge. Es un deis espacis dau comprene". E, en delà de l'istòria, s'interessa au "Temps Grand dei Mites" : "L'istòria noirís la legenda, e la legenda noirís l'istòria, ansin se fargan lei Grands Mites", coma aquel de la Bèstia de Gavaudan. L'arqueologia es per l'autor l'escasença de meditar sus la distància entre lo biais de far de l'arqueologia oficiala "marcada per un universau fòra de l'encastre culturau present" e lo biais das comunautats popularas fàcia a las rèstas dau passat de la tèrra coma dau passat uman, que se l'aproprian au present. Es una concepcion diferenta dau temps : "lo temps dei relòtges deis arqueològs, e lo Temps Long, aqueu de la tradicion, ò de la transmession". Pus luènh encara, fa resson a las interrogacions das preistorians per estudiar lo Mite de l'Eden, la languison de l'Atge d'Aur, forma de critica de la mecanica agressiva dau Progrès.

Las cronicas sus Tolosa, Marselha, Montpelhièr, replaçan l'istòria d'aquelas vilas dins sa dimension occitana e n'afortis lo ròtle per que venguesson de vertadièiras capitalas, çò que son pas ara.

En literatura, Pecout pòrta sus d'escrivans plan coneguts coma Mistral, J.-B. Fabre, Godolin, e de mens coneguts coma Ansèume Matieu o Glaudi Peiròt, lo meteis agach agut, fai pròva de la meteissa luciditat. La cronica sus Fabre d'Olivet esclaira d'un biais novator l'òbra d'aquel pensaire dau sègle XVIII. La vida dau Dante das insèctes Joan Enric Fabre es l'escasença d'afortir las causidas pedagogicas de l'entomologista, causidas totjorn d'actualitat, e de marcar l'originalitat de vida e de pensada d'aquel òme d'òc un pauc sus la talvèra de la literatura oficiala. E Pecout s'interessa tanben a la sciéncia-ficcion que descriu coma una literatura populara dau "mite en accion". L'omenatge per la mòrt de Renat Nelli es una sintèsi de nauta volada de l'òbra d'aquel grand intellectuau occitan. Revirar es una preocupacion de totjorn. I consacra doas cronicas ensenharèlas.

Sus Van Gogh e Gaudi, l'obratge conten doas cronicas plenas de sensibilitat, dins una fusion artistica entre lo poëta e los dos mèstres. Van Gogh, cerca pas de lo recuperar, mas lo situa dins la vida provençala dau temps.

Amb la cosina, l'intelligéncia ven gostosa. Pecout escriu : "Contra la "mesa au pas" generalizada deis estomacs coma dau demai, contra la grisalha de la vida-estandard, la cosina pòt èstre un bòn biais, e pas desagradiu, de reaprene a inventar sa cultura collectiva".

Aquel libre es un modèl d'escritura jornalistica, dins lo domeni causit, dins 1'escomesa pausada. L'escritura es sarrada, nerviosa, poderosa, rica en remarcas afustadas. I a aquí un sens agut de l'observacion que baila una vesion en relèu de la cultura nòstra.

Per tot dire, una fèsta per l'intelligéncia e la sensibilitat.

Joan-Guilhem Rouquette.

Lenga e país d'òc, n°43, page 77 (10/2005)
Lenga e país d'òc - Agach occitan, aspects de la culture d'oc