Tèxtes

Tres cronicas de "Agach occitan" de Roland Pecout

Proposicions d'expleitacion pedagogica

Marie-Jeanne Verny

Agach occitan, publicat en 2004 per lo Centre d'Estudis Occitans a l'Universitat Paul Valéry1, es un libre que recampa de cronicas escrichas per Roland Pecout dins la revista Connaissance du Pays d'Oc, que pareissiá a Montpelhièr dins las annadas 1970-80. Remandam lo legeire a aquel obratge per las tres cronicas que trachan respectivament de las capitèlas, de Van Gogh e de la Tarasca. Prepausam una expleitacion pedagogica de cada tèxt, en donant de direccions de trabalh, de documents iconografics e de tèxtes complementaris.

Dins la primièra cronica de la revista, en 1976, vaquí cossí Roland Pecout presentava son projècte :

"Tot pretzfach d'avançar dins la coneissença dau Pais d'òc rescontra a un moment o a un autre la lenga occitana. La realitat nòstra es sus lei raras de dos biais de dire : se pòt pas ne'n laissar un de costat. Una cultura de-lònga revirada seriá desvirada. Es en considerar aquò que la revista Connaissance du Pays d'Oc a agut idèia d'endralhar una cronica regulara en occitan. Òsca !

Mai l'occitan per-de-qué dire ? Puèi que la pus granda part deis articles seràn en francès, poiriam reservar l'occitan a de folclòre vielhanchon, l'especializar dins la "color locala". D'unei revistas o fan. O refusam.

Auriam tanben poscut prene la lenga nòstra coma subjècte d'estudi, l'espepissar, téner un discors "subre" la lenga. Mancariá pas d'interès. Mai aquò auriá pas grand causa d'originau e fariá doble emplec amb un molon de publicacions especializadas.

Es pas aquò que sentem coma necite ; es pas aquò qu'esperan lei legeires. Nos plaçam dins una dinamica culturala. L'òme d'òc cerca de trovar son èime de per sa lenga en moviment de reconquista, e ne'n siam.

Nos prepausam de partir en bosca d'una cultura dins totei sei manifestacions. Ne volem destriar lei fius entrebescats, a travèrs dei dimensions dau temps, de l'espaci, tan coma de l'espaci interior de la consciéncia e dau somiar collectius. [...]

A dicha qu'avançarem sus aquelei camins mesclats, poirà benlèu rajar un tròç d'imatge nòu de çò que se pòt sonar la cultura d'òc. Cultura d'un país, d'un pòble, d'una lenga. Tant avançament dins la coneissença de causas encara rescondudas coma ensag de legida nòva de causas conegudas ja. Farem aquò dins la mesura modesta de la plaça qu'avem e de la periodicitat. Mai aquò pòt empurar un fuòc qu'alanda, un debat. Avem besonh de vòstreis idèas, suggestions, criticas, entresenhas.

Aqueleis enquistas, dins sei limits, se sabon quista e se vòlon conquista. Comptam amb vautrei.

Connaissance du pays d'oc, n° 19, 1976, "Agach occitan", p. 11-13.

Per una granda part, los articles escriches per Pecout an pas vielhit. La sola causa de regretar es que la mòrt de la revista, a la debuta de las annadas 80, aja arrestada aquela aventura de presentacion de la cultura occitana dins dins tot son ample tematic, istoric e geografic. Aguèt pas temps, Pecout, d'anar veire dins las parts nòrd-occitanas ni mai en Aquitània. Sa quista s'es arrestada al mièg del camin.

Lo libre es acompanhat d'un glossari e d'una taula analitica que deurián ajudar los mèstres per una utilizacion pedagogica aisida. Vaquí las principalas rubricas : istòria e arqueologia, artistas, cosina, tradicions e cultura populara, literatura, reviradas e revistas, vilas.

Sus cada cronica, se pòdon imaginar de trabalhs d'acompanhament de donar als escolans. Donam aquí tres exemples de trabalhs possibles. Avèm volgut faire una plaça a la comparason de tèxtes, mostrar als escolans que, sul meteis sicut, se pòdon escriure de tèxtes diferents, de cronicas jornalisticas, coma las qu'escriguèt Pecout, mas tanben de tèxtes de ficcion, contes, tròces de roman, o poëmas.

Cada cronica es tanben estat l'escasença d'un doble trabalh :

  • a l'entorn del biais de Pecout de presentar un subjècte. Una cronica jornalistica, es pas un trabalh neutre. Es tanben revelatritz d'un biais d'escriure (lo biais que Pecout utiliza l'imatge, per exemple, que se poirà tanben observar dins los autres tèxtes del meteis autor) e d'un biais de veire las causas.
  • a l'entorn del subjècte de la cronica. Prepausam als escolans de recèrcas complementàrias que poirián permetre la constitucion de dorsièrs, personals o collectius, o encara la bastison d'una mòstra.

1 - Clapàs, bòrias e capitèlas

Roland Pecout, Agach occitan, cronica 6, p. 33-36.

Questions sus lo text

  1. Lo vocabulari de la pèira : cercatz totes los mots que se i rapòrtan de donatz-ne la definicion.
  2. Explicatz l'expression : "Ansin l'òme subvertís çò que la natura li balha, l'adaptacion au terrenc ven basa d'un biais de viure popular" a partir del contèxt ont es emplegada.
  3. De qué fai lo mistèri del Vilatge negre ?
  4. Perqué, d'après l'autor, se perdèt en partida la tecnica de la pèira seca ? Que preconiza per la faire renàisser ?
  5. Cossí comprenètz lo darrièr paragraf ?
  6. Coneissètz, a vòstre entorn, de bastison de pèira seca ? Las podètz observar e descriure? Ne faire de dessenhs o de fotografias? Preparar per la classa una mòstra amb los documents, tèxtes e imatges, recampats?

Text complementari 1 

Document :Lo Vilatge Negre

Text complementari 2 : Mastrabelè

Mastrabelè, de Roland PECOUT2 es un poèma long, en detz e uèch tablèus, es estat escrich a partir d'una somiariá sul siti de Sant Blasi, pròche de Pòrt de Boc, ont se tròban mantunas jaças de civilizacion dempuèi la Grècia antica, fins a una capitèla del sègle passat, en passant per una glèisa romana. Roland Pecout i fai allusion a la fin de la cronica "Bòrias, clapàs e capitèlas", p. 50 :

S'es bastit de bòrias e de capitèlas, coma o digueriam, fins a la debuta de nòstre sègle. A Sant-Blasi, pròche Mar de Berra, una capitèla bastida per un bergièr pauc de temps abans 1914 sus la tèrra que cubrissiá una vila oblidada, es estada conservada maugrat lei cavaments arqueologics e se quilha ara, sus son puèg, a detz mètres en subre dei roïnas grecas desenterradas. Es tot un simbòl.

Vaquí lo tèxt de pròsa poëtica de Mastrabelè :

La capitèla e la capèla an creissut sus leis escombres, coma de morigolas3, noiridas de lum, e d'òs.

E l'Agorà desenterrada, e lei barris mans quilhadas : çò que demòra de l'òme espelhandrat, quand i a pas mai que lei sasons que viran, pobladas de son manca.

Òm se demandarà çò que se pòt retrobar de la sensibilitat de l'autor dins aqueste passatge e quina diferéncia i a entre la cronica jornalistica e la pròsa poëtica.

2 - Van Gogh

Roland PECOUT, Agach Occitan, cronica 7, p. 59

Questions sus lo text

  1. Quinas definicions diferentas, segon Pecout, se pòdon donar le l'art occitan.
  2. Cossí es bastida la cronica sus Van Gogh ?
  3. Destriatz dins lo tèxt d'aquesta cronica çò que concernís la biografia del pintor e çò que concernís la reflexion estetica de Pecout sus l'òbra del pintor.
  4. Las citacions entre verguetas son de tròces de letras de Vincent a son fraire Théo. Causiretz un d'aqueles tròces que botaretz en rapòrt amb una òbra de Van Gogh que coneissètz.
  5. Cossí comprenètz aquela formula de Pecout, p. 59 : Un Provençau qu' a vist lo ciprès de Van Gogh pòt pas pus veire parièr, puèi, lei autciprès de son país. Coma un Sestian4 pòt pus veire parièr lo Venturi après lei tablèus de Cezanne.
  6. Cercaretz de reproduccions de l'òbra de Van Gogh del periòde arlatenc.

Text complementari 1

Document :La nuit étoilée

3 - La Tarasca

Roland Pecout, Agach occitan, cronica 6, p. 121-124.

Questions sus lo text

  1. Dins quin contèxt, segon la pichòta introduccion de la pagina 121, Pecout inserís son estudi de la Tarasca ?
  2. De qu'es, per el, l'origina de la fèsta populàra ?
  3. La Tarasca : per quina sorga avèm coneissença de çò qu'èran las fèstas que li èran consagradas ?
  4. Cossí se passavan aquelas fèstas ?
  5. Tarasca, ont siás? aital es titolada la darrièra part de la cronica. Quines sentiments e quinas pensadas exprimís aquí l'autor ?
  6. Recèrca personala :
    a ) Quines animals totemics coneissètz e que sabètz d'eles ? Podètz consultar los trabalhs de Claude Achard o los libres de D. Fabre sus la fèsta en Lengadòc8. Vos podètz tanben adreiçar al GARAE a Carcassona, Maison des Mémoires, 53 rue de Verdun.
    b) Recampatz una documentacion sus una fèsta tradicionala que coneissètz. Que i retrobatz de las analisis de Pecout ?

(1) Roland Pécout, Agach occitan, Centre d'Estudis Occitans, Service des Publications Université Paul Valéry, coll. "Lo Gat ros", 2004.

(2) Roland PECOUT, Mastrabelè, Montpeyroux, Jorn, 1999.

(3) Morilles

(4) Un Sestian es un estatjant d'Ais de Provença.

Lenga e país d'òc, n°43, page 53 (10/2005)
Lenga e país d'òc - Tres cronicas de "Agach occitan" de Roland Pecout