Tèxtes

Expleitar un document istoric en classa d'occitan

Elements de metodologia

I. Per un document escrich

A. La presentacion: quinas entresenhas sul document?

Lo questionament deu portar primièr sus l'origina del document

de questions...per identificar...
Qual escriguèt lo tèxt ?l'autor
De qué s'agís ? (quina mena de tèxt ? un tèxt testimoniatge public (premsa...) ; un testimoniatge privat (letra...) ; un tèxt politic, juridic... ; un tèxt d'istorians ; un tèxt literari (raconte, biografia...) ;la natura del document
Quand es estat escrich ?la data de producion del document.
Ont es estat escrich ?lo luòc de produccion.

B. La descripcion: quinas entresenhas nos balha lo document?

Lo questionament deu portar puèi sul contengut del tèxt

de questions...per identificar...
De qué, de qui parla lo tèxt ?lo(s) personatge(s) citats o evocats...
De qué s'agís ? (l'objècte del tèxt)l'eveniment, lo fach, lo tèma, l'idèa...
Quand se situa l'objècte del tèxt ? (de quin periòde s'agís ?)1la data, lo periòde istoric, artistic...
Ont se situa çò evocat pel tèxt ?lo luòc, l'espaci

S'agís de reperar, seleccionar, classificar, regropar per tèma e confrontar las informacions balhadas pel document.

C. L'explicacion: en qué lo tèxt permet la coneissença del passat?

  • respondre a las questions prepausadas per l'ensenhaire. (primièr nivèl de dificultat)
  • redigir una sintèsi... una responsa argumentada a la problematica definida pel subjècte tot s'apiejant sus las informacions tiradas del tèxt. (segond nivèl de dificultat)

==> se remembrar de:

  • precisar lèu-lèu lo contèxt istoric de l'epòca.
  • desgatjar la portada del tèxt (segon los cases, per mostrar l'universalitat del messatge).
  • alargar, aprigondir, dubrir la recèrca, confrontar a d'autres vejaires (lo vejaire de l'autor es lo rebat de la realitat?).

Aqueles tres aspèctes se mesclan dins lo questionament prepausat pel professor. (cf. estrategia d'aprendissatge).

II. Utilizar lo document istoric en classa?

A. Perqué?

==> Per comprene çò qu'es "un document" en istòria.

1. Per menar l'apreneire a faire la triada entre los supòrts:

a. las sòrgas: son de testimoniatges dirècts. (son de documents autentics)

b. los documents de sintèsi: son realizats en s'apiejant sus las sòrgas... per d'istorians. (son una construccion)

2. Per suggerir a l'apreneire d'adoptar un actitud critic davant las traças del passat que, per natura, son parcialas (incompletas) e parcialas (orientadas, son lo vejaire d'un actor) = lo menar a la practica del "dobte metodic"

a. l'apreneire se deu demandar se se pòt fisar al document.

b. deu multiplicar las confrontacions de documents (que me ditz de diferent/de parièr lo tèxt de... lo tablèu... lo grafic... la cronologia...?) Realizar un tablèu a dintrada dobla per faire lo relevat de las informacions.

 tèma 1tèma 2tèma 3
document 1   
document 2   
document 3   

c. e deu èsser prudent al moment de formular de conclusions (en s'apiejar suls documents, òm pòt dire, benlèu...)

B. Cossí causís sos documents lo professor?

Segon mai d'un critèri:

1. Los critèris scientifics: los elements de fisabilitat (data, luòc, sòrga, autor...) Perqué me pòdi fisar a aqueste document?

2. Los critèris tecnics (perqué es, a mon vejaire, un bon document?):

  • l'accessibilitat (nivèl de compreneson = adaptat a l'atge dels apreneires)
  • la legibilitat (clartat = qualitat tecnica de la reproduccion que servís de supòrt pel trabalh)
  • la facilitat d'utilizacion: escritura (la polícia) pro bèla; interlinhas sufisentas; longor rasonabla per que pòsca aver compreneson e apropriacion del document (l'apreneire deu poder anotar, colorar, subrelinhar, sotalinhar...) Causir de tèxtes clars, corts, aisits, puslèu descriptius e narratius (subretot amb d'apreneires joves); pensar al vocabulari que sa dificultat deu pas excedir las possibilitas dels apreneires. Faire la part bèla a l'utilizacion de l'imatge (subretot amb los mai joves mas pas sonque...).

3. Los critèris didactics:

==> en foncion dels objectius: quin (es) document(s) per aténher lo mai aisidament possible los objectius fixats?

  • s'apiejar suls programas oficials que definisson los objectius especifics (objectius comunicacional, lingüistic, cultural) e transversals d'aténher, faire trabalhar las quatre competéncias (compreneson e produccion oralas e escrichas) cf. lo portfoliò del conselh d'Euròpa.

==> quina(s) foncion(s) causir de faire jogar a un document?

  • foncion inductritz? (lo document pausa de questions que sas responsas son endacòm mai. Es la foncion que m'agrada mai. L'idèa de situacon problèma es pas luènh.)
  • foncion informativa? (lo document balha d'entresenhas, descriu, explica. Lo document serà util; serà de religar sovent amb la mena precedenta.)
  • foncion illustrativa? (lo document afortís un saber transmés... sabi pas se lo document serà estrambordant.)
  • foncion critica? (lo document tòrna metre en question un saber establit. Per poder criticar, cal èsser primièr plan informat e aver los mejans per s'exprimir. Aquestes documents seràn complicats d'utilizar en classa.).

Aquest esfòrç de comprene la foncion d'un document a pas res a veire amb sa plaça dins la sesilha o la sequéncia. La question que me tafura es pas "a quin moment... en debuta de cors, pendent, en fin de sesilha devi utilizar lo document?" mas me demandi de longa "cossí rendre los joves actius dins lors aprendissatges?"

==> l'estatut del document:

  • per dintrar dins lo tèma?
  • supòrt d'aprendissatge?
  • per bastir un ligam amb un autre tèma?
  • supòrt de traça escricha?
  • supòrt d'evaluacion?

4. Los critèris pedagogics:

  • limitar lo nombre de documents.
  • pensar al temps disponible pendent la sesilha per comprene e expleitar lo document.

C. Quina estrategia d'aprendissatge?

1. La lectura: faire alternar las fasas de lectura silenciosa (demandar de joslinhar çò jutjat important, de notar los mots, las frasas de reténer) e orala, de lectura per mai d'un apreneire, de lectura pel professor...

2. L'expression "liura" : laissar un momenet per la liberacion de l'aspècte subjectiu, del "choc émotionnel" (fasa que balha tanben d'indicas interessantas sus las representacions dels apreneires...).

3. Lo questionament2 prepausat pel professor: (deu èsser concebut per etapas)

  • de questions per guidar lo reperatge de las informacions. (guidar) "Il faut faire toute sa place à chaque document..."3
  • de questions per permetre l'organizacion de las informacions. (organizar) "mais aussi les considérer tous ensemble car ils se complètent ou se répondent, même quand on dirait qu'ils sont opposés... considérer que les documents présentés (c'est plus intéressant quand il y en a plusieurs) sont les pièces d'un puzzle. En les croisant, en les faisant résonner de l'un à l'autre, le commentateur va voir un paysage se dessiner ce qui lui permettra de mieux comprendre la problématique implicite qui est suggérée dans les documents proposés."
  • de questions per menar a una confrontacion dels documents (cf. emplenar lo tablèu a dintrada dobla)
  • de questions per una mesa en relacion..., per situar lo document dins son contèxt (metre en relacion).

4. La traça escricha: siá respondre al questionament, siá redigir una sintèsi en foncion de la problematica.

De se rampelar un darrièr punt: le plus important est la partie critique du document: ce qu'il ne dit pas, ce qu'il laisse de côté, comment il adapte son discours à son objectif (qui est de convaincre), tòrna rampelar Ph. Martel. Es ça que la plan complicat amb d'apreneires joves

(1) La comparason s'impausa entre la data de l'objècte del tèxt e sa data de redaccion: l'autor del tèxt es contemporanèu dels faches? (cf. critèris scientifics e aprendissatge de l'esperit critic).

(2) lo questionament es mai qu'important particularament quand lo document servís de supòrt a la traça escricha (ne permet l'elaboracion collectiva en classa).

(3) d'après Philippe Martel, "Quelques aides pour le commentaire critique d'un document de nature historique", Lenga e país d'òc, n° 39.

Lenga e país d'òc, n°43, page 41 (10/2005)
Lenga e país d'òc - Expleitar un document istoric en classa d'occitan