Camins de la critica

La poësia populara segon Pasolini

Robert Lafont

La recèrca de folclòre poëtic en Itàlia coma dins lis autres païs d'Euròpa passèt per lis etapas de pensada romantica, puèi de pensada scientifica antiromantica. Li noms de Tommaseo e Rubiero son estacats a la primièra fasa. La segonda foguèt pron lèu anonciada (1872) amb la Poesia popolare italiana de d'Ancona. Puèi venguèt la porgida poderosa de Costantino Nigra : Canti Piemontesi (1888). Mai en Itàlia se faguèt un esfòrç d'elucidacion teorica especiau per doas rasons : rason de basa qu'es la dualitat etnica, linguistica d'una nacion clarament dessospartida entre Nòrd e Sud, amb per consequéncia una dualitat de fòrmas e de tèmas dins la creacion populara que pausa de problèmas indefugibles ; rason d'azard qu'es la reflexion excepcionalament aguda e critica de Benedetto Croce (Poesia popolare e poesia d'arte, 1929). Lo pichòt libre remirable de clartat de Pier Paolo Pasolini1 nos balha un resum e una discussion de totis aqueli trabalhs. Nos interessa fòrça d'aqueu biais d'informacion. Mai ont ven de primièra utilitat per nosautres, es quora s'avasta (en 6 paginas) dins una teoria nòva de la poësia populara. Per Pasolini, aquesta es essencialament lo produch d'un rapòrt entre doas vidas culturalas, la di classas dominadas e la di classas dominantas, e non pas la creacion d'un pòble ipotetic. Nais dins un movement doble : de davalada di tèmas e di fòrmas cultas, d'assimilacion is abituds mentalas tipicas d'una cultura de nivèu sociau desparier. Fasent passar l'analisi au problèma dau bilinguisme e di literaturas non-nacionalas, Pasolini nos apodèra, me sembla, d'un metòde per veire mai clar dins nòstre cas occitan, una poësia "dialectala", quand es d'iniciativa d'un individu o d'un grop de la classa superiora, lo resultat serà totjorn una poësia "culta" que dins un contacte amb lo mond inferior, assumís de caractèrs, siá de macaronic, siá de requist. Se lo rapòrt, au contra, es una iniciativa d'un individú o d'un grop d'individús de la classa inferiora, son resultat serà precisament çò que se ditz poësia populara, una aquisicion de donadas culturalas e estilisticas en provenéncia di classas dominantas e son assimilacion segon una fenomenologia d'estudiar dins l'ambient d'un cultura inferiora e primitiva... Crese qu'es aquí una clau de la qualitat de la creacion occitana entre lo sègle XVIe e lo XIXe : d'una costat barròc d'òbras cultas, de l'autre creacion populara estricta.

Lo libre de Pier Paolo Pasolini caup mai qu'aquela prefàcia teorica. Presenta, per provincias, una antologia de poësias popularas italianas. Lo legeire occitan s'interessarà especialament i fòrmas dialectalas d'Itàlia dau Nòrd, d'abòrd que i veirà un parlongament un pauc estrangièr dau domèni occitan, un mond encara familiar pasmens.

(1) Pier Paolo Pasolini, La poesia popolare italiana, ed. Garzanti, Milan, 1960.

Source : Òc, n° 217, julh-setembre 1960, p. 47-48

Lenga e país d'òc, n°50, page 138 (04/2011)
Lenga e país d'òc - La poësia populara segon Pasolini