Camins de la critica

Literatura galiciana

Robert Lafont

La revista madrinena Insula, amb son numero 152-153 consacrat a la literatura galiciana, nos fa grand gaug, nos dona una vertadièra festa.

Totòm sap la vigor amb laquala lo governament espanhòl a menat, dempuèi 1939, sa nècia politica de centralizacion, son combat metodic e acarnassit contra lo basc e lo catalan - e cal supausar tanben contra la lenga galiciana.

Atal aquò fa plaser de veire que i a encara a Madrid de valentas gents qu'an pas agut paur de desmentir las tendéncias governamentalas e publican unas trenta paginas ont se pòt aprene de causas fòrça interessantas a perpaus d'una literatura ispanica mau coneguda en defòra de son pròpre ranvers.

Qu'es naturalament la poësia que jòga lo ròtle pus important. Au sègle dètz-e-nòu, los poëtas que tòrnan au galician son vam e sa dignitat son Rosalia Castro (1837-1885), Manuel Curros Enriquez (1851-1908), Eduardo Pondal (1835-1917). Mas cal esperar nòstre sègle per que la poësia galiciana s'enaute fins a un nivèl internacional amb Manuel Antonio (1900-1930), Amado Carballo (1901-1927) e Fermin Bouza-Brey. Los dos primièrs, marcats per lo modernisme, donan a la poësia galiciana una tòca d'abans-garda : Bouza-Brey se vira vers los cançonièrs de l'Atge-Mejan e crea amb "Nao senlleira" lo neotrobadorisme que los poëtas d'ujan, quau mai, quau mens, ans tots cultivat.

Lo teatre, nascut i a una cinquantena d'ans, e fòra de quauquas escasudas, a pas gaire frojat. Mas la pròsa a fach mai de camin que non pas la nòstra. Tres noms subretot : Alfonso Rodriguez Castelao (1886-1950), que fa pensar a Valèri Bernard, mas un Valèri Bernard que seriá au meteis còp una mena de Marcel Aymé ; Ramon Otero Pedrayo, nascut en 1888, professor de geografia a l'Universitat de Santiago, autor de romans, d'ensags, tota una òbra abondosa e que senhala un sentit liric de la lenga ; Vicente Risco nascut en 1883, animator de la revista Nos que foguèt entre las doas guèrras l'arma dau nacionalisme galician. Abans Nos, la pròsa aviá pas conegut un grand desvolopament. Nos porgiguèt a las letras galicianas un esperit novèl e se donèt lo pretzfach d'incorporar Galícia a Euròpa : çò que poguèt se realizar nonmas en luchar contra lo folclorisme e lo pintoresquisme sentimental que fòrça gents cresián indesseparable dau galician.

L'eiretatge de Nos foguèt reculhit aquestes ans per lo grop Galaxia, fondat en 1950 ; autorn d'escrivans consacrats se son fachs conèisser Rof Carballo, Carballo Calero, Ramon Piñeiro...

Quand òm legís totas aquelas paginas d'Insula que subrondan d'informacions, òm vei amb plaser que la literatura galiciana se pòrta pas mau. Òm constata tanben que la luta per aver una pròsa, quora s'acompanha d'una tentativa scientifica e rigorosa per se definir e melhor se conèisser, acaba lèu per pagar. E pensi que benlèu aquò seriá util d'organizar un jorn de rescòntres amb los representants de totas las "literaturas dels paures" que i a en Euròpa e que, a la perfin, son pas tan pauras qu'aquò.

Source : Òc, n° 216, mai-junh de 1960.

Lenga e país d'òc, n°50, page 137 (04/2011)
Lenga e país d'òc - Literatura galiciana